“Türkiye’ye yönelik göç istila görüntüsü veriyor” Aytunç Erkin/19 Temmuz 2024

GÖÇ VE İSTİLA ARASINDAKİ FARK:

“Bazı çevreler Türkiye’ye yönelik göç hareketini bir istila olarak nitelendirmektedir. Göç ve istila arasındaki fark, göçmenlerin niyetleri ve geldikleri ülkedeki duruma adaptasyonları ile ölçülmektedir. Türkiye, tarih boyunca farklı göç dalgalarına maruz kalmış, ancak son yıllarda yaşanan durum, boyutları ve etkileri itibarıyla farklı bir yapıya bürünmüştür. Resmi rakamlara göre Türkiye’de 3.7 milyondan fazla geçici koruma statüsünde Suriyeli bulunmaktadır. Bu sayıya ek olarak, Afgan, Iraklı, Ukraynalı ve diğer ülkelerden gelen göçmen ve sığınmacılar dahil olmak üzere Türkiye’deki toplam göçmen nüfusunun 6 milyonu aştığı tahmin edilmektedir. Bu sayı neredeyse Türkiye nüfusunun yüzde 8’ine eşittir. Bu durum Türkiye’yi, kişi başına düşen sığınmacı sayısı bakımından dünyadaki ilk sıralara yerleştirmektedir.

ABD VE AVRUPA’DA KONTROLLÜ GÖÇ:

Öte yandan bazı çevreler, Türkiye’nin durumu ile ABD ve Almanya gibi göçmen ülkeleri karşılaştırmaktadır. Ancak bu ülkelerdeki göçmen profili ve entegrasyon politikaları ile Türkiye’deki durum oldukça farklıdır. ABD ve Almanya, kontrollü göç politikaları uygularken Türkiye’nin karşı karşıya olduğu göçmen profili ve akınları, kontrolsüz ve büyük ölçüde genç erkeklerden oluşmaktadır. Böylesi bir durumu göç akını gibi bir cümle ile bile tanımlamak oldukça zordur. Ortadoğu ve Doğu Avrupa’daki yüksek yoğunluklu Türkiye’nin çemberinde yer alan Orta Asya ve Kuzey Afrika gibi bölgelerdeki orta yoğunluklu savaş ve çatışmalar nedeniyle Türkiye’ye yönelik göç durumu adeta istilayı andıran bir duruma dönüşmüştür.”

Cihat Yaycı, yazarımız Aytuç Erkin’e Türkiye’ye yönelik göçü değerlendirdi.

“Ne ırkçılık ne de yabancı düşmanlığı”

Cihat Yaycı, son 30 yıl içinde Türkiye’nin çevresinde 19 savaşın yaşandığını vurguladı ve anlatmaya devam etti:

ÇEVREMİZDE 19 SAVAŞ YAŞANDI:

 “Türkiye’nin etrafının bir ateş çemberi içerisinde olması ne yazık ki sığınmacı sayısı ve akınlarını artırmaktadır. Bilindiği üzere son 30 yıl içerisinde Türkiye’nin çevresinde 19 savaş meydana gelmiştir. Bu savaşların neredeyse tamamından Türkiye doğrudan etkilenmiştir. Büyük bir göç akınının beraberinde getirdiği birçok tehlike bulunmaktadır. Toplumsal kaygıyı artıran da bu tehlikelerin özellikle 2011 yılından bu yana somut bir şekilde hissedilmesinden ileri gelmektedir.

Bu tehlikelerin belli başlılarını şu şekilde özetlemek mümkündür:

Demografik Tehlikeler: Göç, Türkiye’nin nüfus dengesini bozmakta ve Türk milletinin kimliğini tehdit etmektedir. 10 yıl sonra mültecilerin Türkiye nüfusunun yüzde 15’ini, 20 yıl sonra ise yüzde 30’unu oluşturması öngörülmektedir. Bu durum Türk milletinin siyasi ve kültürel hakimiyetini zayıflatabilir.

Ekonomik Tehlikeler: Sığınmacılar, işsizlik ve enflasyon gibi ekonomik sorunlara katkıda bulunmaktadır. Kayıt dışı çalışan göçmenler, Türk işçilerinin ücretlerini düşürmekte ve sosyal güvenlik sistemini zorlamaktadır. Ayrıca, göçmenlerin sağlık ve eğitim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması da önemli bir mali yük getirmektedir.

Sosyal ve Güvenlik Tehlikeler: Sığınmacıların yoğun olduğu bölgelerde suç oranları ve sosyal gerginlikler artmaktadır. Sığınmacıların arasına karışan ve kendisini sığınmacı gibi gösteren radikaller ve teröristler, milli güvenliği tehdit etmektedir.

Siyasi Tehlikeler: Kontrolsüz göç nedeniyle ülkemizin iç siyasetinde de dezenformasyon, beşinci kol ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarımızın güvenirliğinin sarsılmaya çalışılması gibi faaliyetlerle karşı karşıya kalınabilmektedir. Bu noktada özellikle İçişleri Bakanlığımız başta olmak üzere Türkiye’nin iç güvenliği ve huzurundan sorumlu kurumlarımızın omuzlarında da büyük bir yük ve sorumluluk bulunmaktadır. Evrensel hukuk anlayışına göre, sığınmacı istilasına karşı çıkmak asla ne ‘ırkçılık’ ne de ‘yabancı düşmanlığı’ olarak nitelendirilemez!

ABD Silahlı Kuvvetleri’nin “göç” silahı

Cihat Yaycı Paşa’nın ABD Silahlı Kuvvetleri’nin düzensiz göçün bir silah olarak kullanılması üzerine yaptığı çalışmalara dikkat çekmesi önemli bir başlık. Okuyalım:

“Günümüzde de ABD Silahlı Kuvvetleri’nin fen bilimlerinden sosyal bilimlere kadar her dalda en önemli lisansüstü eğitim akademisi olan (benim de fizik yüksek mühendisliği, elektronik yüksek mühendisliği ve milli güvenlik dallarında zamanında eğitim aldığım) Naval Post Graduate School (NPS)’da göç akımları ile bir devletin nasıl yıkılabileceği konusunda tezler yazılıp, kitap haline getirilmiş... ‘Göç akınlarının çağımızda bir silah olarak kullanılması’ konusunda bu okulda, yani Kaliforniya’daki Naval Post Graduate School’da 2017 yılında yazılan ve daha sonra 2019’da güncelleştirilmiş tez ‘Göçün Silah Olarak Kullanılması: Göçmenliğin 21’inci yüzyılda Politik Mücadelenin Bir Aracı Olarak İncelenmesi’ başlığını taşıyor. Türkiye, geçmişte daha çok transit ülke konumundayken, günümüzde en fazla göç alan ülkelerden biri haline gelmiştir. Resmi rakamlara göre Türkiye, dünyadaki kayıtlı sığınmacıların yüzde yirmisini barındırmaktadır.

SIĞINMACI SAYISINDAKİ ARTIŞ:

 2010 yılında Türkiye’de kayıtlı 18 bin 88 sığınmacı bulunurken bu sayı 2024 itibarıyla 3 milyon 600 bine ulaşmıştır. Bu, yüzde 20.000’e yakın bir artışı göstermektedir. Özellikle 2022 yılında Türkiye’ye giren kayıtlı sığınmacı sayısı 494 bindir. Bu da günlük 1000-1200 kişiye tekabül etmektedir. Buradaki durum bir kriz yönetimi haline gelmiştir özellikle Göç İdaresi’nin kayıtsız sığınmacıları geri göndermek için ciddi çalışmalar yaptığını biliyorum. Bu noktada da FETÖ gibi oluşumların provokasyonlarla sığınmacı konusunu ciddi şekilde kullanmaya çalıştığı ve sığınmacılar üzerinden yeni provokasyonlar geliştirdiğini görüyoruz. Tekrar söylüyorum; Komşu ülkeler de devamlı kaos çıkartarak, insanları devamlı Türkiye’ye göç etmeye zorluyorlar. Bir sonraki aşamada ise Türkiye içinde sığınmacılar üzerinden iç karışıklık çıkarmak asıl planları.

BOŞALTILAN BÖLGELERİ PKK DOLDURUYOR:

“Suriyeli sığınmacılar Türkiye’nin demografik yapısını tehdit ederken; Suriye’nin kuzeyini işgal eden PKK’nın bölgeyi yandaşlarını yerleştirerek homojenleştirmesine de kapı aralamaktadır. Suriye’de çıkarılan iç savaş neticesinde Suriyeli sığınmacıların Türkiye’ye akını neticesinde sığınmacıların Suriye’de boşalttığı yerleri PKK/YPG doldurmuş ve bugün ‘teröristan devleti’ kurma ve İsrail ile birleşme noktasına gelmiştir.

ÇÖZÜM BELLİ:

“Geldiğimiz noktada, devletimizin sığınmacıları ülkelerine göndermesi veya en azından uluslararası hukukun da öngördüğü şekilde sığınmacı kamplarımda toplaması son derece önemli bir ihtiyaç ve acil uygulanması gerekli çözüm yöntemidir. Bu kampların Suriye’nin kuzeyinde kontrol edilen bölgelerde kurulması hem Türkiye’nin güvenliği açısından hem de sığınmacıların kendi vatanlarına yakın olmaları açısından önemlidir. Suriye ve Türkiye arasında başlayacak olan görüşmelerin de bölgesel sahiplik ilkesi çerçevesinde işbirliğine yönelik çok önemli bir adım olacağı açıktır. Irak Merkezi Hükümetinin de bu işbirliğine dahil edilmesi bu girişimi daha da güçlü kılacaktır.”

Osmanlı tarihinin trajedileri İbrahim Kiras-06/07/2024

Osmanlı Devletinin kurucusu Osman Bey amcası Dündar Bey’i okla vurup öldürmüştü. Kosova Meydan Savaşında şehit olan I. Murad’ın yerine apar topar tahta çıkan Yıldırım Beyazıt babasının ölümünden habersiz düşman birliklerini kovalayan kardeşi Yakup Çelebi’yi savaş alanına döner dönmez boğdurdu.

I. Murad’ın küçük oğlu Savcı da saltanat iddiasıyla babasına isyan ettiği için öldürülmüştü. Bilahare Yıldırım’ın oğulları arasında yaşanacak olan savaşlar zaten malum ve aslında bu dönem daha “normal” bir dönem. Ölmeler, öldürmeler “daha mertçe” çünkü.

Buna karşılık, ilk Osmanlı kaynakları iktidar hırsı taşımayan, hatta gerektiğinde tahttan feragat eden ve tahttaki kardeşlerine ve yeğenlerine fedakârca yardımcı olan şehzade örneklerinden söz ederler hep…

Fatih’in kanunnamesinden sonra bu “resmî görüş” değişmiştir.

Fatih’in babasıyla arasında geçenler ve hepsi kendisinden önce vefat eden kardeşlerinin başına gelenler ise ayrı bir araştırma konusudur.

Şehzade Cem vakası, Yavuz’un babasıyla ve kardeşleriyle mücadelesi ibretlik hadiseler olarak ortak hafızımıza yerleşmiştir.

Kanuni’nin sekiz oğlundan yalnızca biri hayattaydı babaları vefat ettiğinde. Diğerleri acımasız taht mücadelesi içinde ya kardeşleri ya da bizzat babaları tarafından katledilmişlerdi.

III. Mehmed tahta çıkarken sarayın arka kapısından 19 şehzadenin cenazeleri çıkıyordu. Şehzade öldürme adeti I. Ahmed’in saltanatına kadar devam etti, ondan sonra “kafes” trajedisi ortaya çıktı.

***

Kimi bir yandan saltanat rüyası görecek bir yandan da ölümün nefesini ensesinde duyacak yaştayken, kimiyse daha anne kucağındayken katledilen şehzadelerin baş rolünde olduğu trajedilerden söz ediyoruz…

Gelgelelim tarihimizde yaşanan bu büyük trajediler bizim edebiyatımızda kendilerine pek yer bulamamıştır. Tabiatıyla bunların kolektif bilincimizde nasıl yankı bulduğu konusu da işlenmiş değildir.

Devrin edebiyatı bundan uzak durduğu gibi modern dönemde kaleme alınan eserler de bu konuları çoğunlukla yüzeysel bir bakışla geçiştirmiştir.

Günümüzde yazılan eserlerin neredeyse tamamı ecdadın kahramanlık hikayelerinden ibarettir. Bunların dışında edebiyat iddiası olan az sayıda romanda veya sinema ve tiyatro eserlerinde ise bahsettiğimiz hadiseler derinlemesine ele alınmamıştır.

Olayların sıcaklığı içinde yazılmış olarak yalnızca iki örnek aklıma geliyor. Biri Necati Bey’in Şehzade Abdullah Mersiyesi. Tanpınar’ın hep tekrarladığı “Yanında bunca kulundan bir ademi bile yok / Beğim bu nice seferdir ki ihtiyar ettin” beytinin de yer aldığı şiir.

Necati Bey kuşkulu bir şekilde hayata veda eden şehzadenin divan kâtibiydi. Şairimizin daha önce yanında Nişancı olarak görev yaptığı Şehzade Mahmud da genç yaşta ölüvermişti.

Taşlıcalı Yahya Bey’in, babası (Kanuni) tarafından öldürtülen, Şehzade Mustafa için yazdığı mersiye ise siyasi eleştiri de barındıran öfkesiyle çok daha cesur bir çığlık olacaktır: “Meded, meded! Bu cihanın yıkıldı bir yanı / Ecel Celâlileri aldı Mustafa Han’ı”

***

Trajedi kavramını biz günlük dilde “acıklı olay” anlamında kullanıyoruz. Ancak tiyatro edebiyatının bir türüdür esas olarak trajedi. Antik Yunan’dan Roma’ya ve sonra modern Avrupa’ya intikal ederken yapısı biraz değişmiş olsa da temel özelliği değişmemiştir. Trajedi insanın kendi gücünü aşan durumlar karşısındaki çaresizliğidir.

“Kırk katır mı, kırk satır mı?” sorusuna muhatap olmak vardır trajedilerde. Trajedi bir açmazdır. İki seçeneği vardır sahnedeki karakterlerin ama ikisinin de sonunda mutsuzluk, ızdırap ve pişmanlık vardır. Hangisini seçerseniz seçin, mutlu olamazsınız. Ne kadar mücadele ederseniz edin sonunda kaybeden siz olursunuz.

Osmanlı ailesinin “şehzade trajedisi” de tastamam böyle bir olay. Ya babanı, oğlunu, kardeşini öldüreceksin ya da onlar seni ortadan kaldıracak… Toplumun geri kalanı için ise ya sarayda kundaktaki bebekler boğdurulacak ya da yönetimin istikrarı tehlikeye girecek.

Sofokles’in, Corneille’in, Shakespeare’in eserlerindeki karakterlerin yaşadığı türden açmazlar…

Bu arada, hatırlatmakta fayda var: Klasik trajedi edebiyatının en büyük kalemlerinden Jean Racine, IV. Murat’ın kardeşi Bayazıt’ı öldürtmesi olayını -hem de o dönemde- “Bajazet” adıyla kaleme almıştır. (Karıştırmayalım: Vivaldi’nin aynı isimli operası Timur’a esir düşen Yıldırım Beyazıt’ın çektiklerini anlatır.)

Bizde ise tiyatroda Orhan Asena’nın Taht ve Baht Dörtlemesi, Turan Oflazoğlu’nun İktidar Üçlemesi var. Roman aklıma gelmiyor. Popüler romancılarımızın -çoğu Cem Sultan’ın yaşadıklarını konu alan- eserleri sayılmazsa…

***

Modern dönem edebiyatımızın böylesi verimli bir kaynağa karşı gösterdiği tuhaf ilgisizliğe mukabil, Beşir Ayvazoğlu şimdi tarihimizin trajedi tablolarına farklı bir yaklaşımla eğilen yeni eseriyle karşımızda…

Ancak, yanlış anlaşılma olmasın, şehzade kavgalarının trajik boyutunu işleyen bir eser değil Ayvazoğlu’nun kitabı. Keza söz konusu olayların halk arasında nasıl yankılandığı sorusunu doğrudan cevaplamaktan ziyade şair, ressam, bilgin, bürokrat gibi entelektüel karakterlerin meseleyi farklı açılardan tartışıp değerlendirişlerine yer veriliyor. Hem geçmiş zamanlarda hem de günümüzde geçen epizotlarda…

Muradiye Hikayeleri alt başlığını taşıyan Çiçek Hanım’ın Rüyaları, kimilerinin “üstkurmaca” dediği “çerçeve anlatı” (hikaye içinde hikaye) tekniğiyle kaleme alınmış. Kitapta birbirinden bağımsız ama aynı zamanda bir arada okununca bir büyük metnin alt bölümlerine dönüşen on bir ayrı metin var. Bu bakımdan hikayeler diye sunulan eser -postmodern yapısıyla- pekala roman olarak da tanımlanabilir.

Hikayelerin ana ekseninde Muradiye Camii’nin haziresindeki “maktul şehzade” türbeleri yer alıyor. Maktul şehzadelerin başına gelen acıklı olayların yansıttığı değişik sosyal ve kültürel gerçekler yani.

Ana hikayenin kahramanı Cem Sultan hakkında bir roman yazmış ve şehzadeye karşı platonik bir bağlılık geliştirmiş olan tarihçi Çiçek Hanım. (Galiba, kitabın başka sayfalarında da benzerleriyle karşılaştığımız bir “edebi latife” olarak, Bulgar tarihçi ve romancı Vera Mutafçiyeva’yı anıştıran bir kişilik bu.)

Maktul şehzadelerin dramları yanısıra bu alandaki akademik literatüre de göndermelerle dolu olan kitapta yine şehzadelerin trajik hikayeleriyle bağlantılı olarak işlenen ikinci bir “ana izlek” daha var: Müslüman Türk muhayyilesini ve dünya algısını temsil eden Osmanlı sanat anlayışıyla bir başka dünya görüşünün yansıtıcısı ve taşıyıcısı olan Avrupa sanatının karşılaşmaları.

Yayımlanan ilk eseri İslam sanat anlayışının felsefi zemini üzerine olan Beşir Ayvazoğlu bu kez meseleyi kurmaca bir metinde hayali kahramanlar ve hayali olaylar aracılığıyla işliyor.

Her bakımdan ilgiyi hak eden, dahası keyifle okunan bir eser çıkmış ortaya. Öneririm...

Ak Parti ve şehir Prof. Dr. İlhami Güler01/07/2024

İslami açıdan şehir, salt fiziki-mimari bir olgu değil; aynı zamanda metafizik bir formasyondur. Renkleri ve dillerinin farklılığı, birer “ayet” olan insan topluluklarının, her biri birer “ayet” olan güneş, ay, yıldızlar ve bulutların yani “Gök-kubbe”nin altında; yine her biri birer “ayet” olan ve insanın hizmetine “musahhar” kılınan dağ, ova, orman, vadi, nehir, denizin kıyısında, eteğinde dayanışma amacıyla kurulmuş birer yurt-yuva, mekân-mesken, ikametgâh, mahal-mahalle, ev-barktır. Şehrin bir unsuru olan “Mahalle”, komşuluk ahlakının-hukukunun ve selamın-sabahın hüküm sürdüğü sosyal bir mahaldir. Şehir, insan mayalama merkezi olarak mabetler, makbereler, mahalleler, meydanlar, çarşı-pazar, park-bahçelerden oluşan; kendine has mimarisi, mutfağı, müziği, folkloru, ağzı-şivesi, ruhu-karakteri olan yerleşkedir; metafiziğin yani imanın ve ahlakın mücessem hale gelmesidir.

Türkler, Müslüman olduktan ve Pers-Bizans topraklarına yöneldikten/göç ettikten sonra kurdukları devletlerde “Göçebe-Çadır” kültüründen sıyrılarak, yerleştikleri bölgelerde İslami ruha uygun orta boy şehir ve kasabalar kurdular (Beylikler, Selçuklu, Osmanlı).

Cumhuriyet döneminde Fransa’dan etkilenerek 2-4 daire üzerine 3-5 katlı “Apartman” binalarından oluşan konut politikaları geliştirildi. Nüfusun artmasına paralel olarak “şehir” sayısı arttığı gibi; -sanayileşme ve gelir farklılığından dolayı- 1960’lardan itibaren ülkenin doğusundan batı bölgelerine bir iç-göç dalgası vuku buldu. Bu durum, bazı şehirlerin (İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Adana, Mersin, İzmit, Antep…) aşırı derecede büyümesine (Metropol) sebebiyet verdi. Bu şehirlerin çevresinde kaçak “Gecekondu” denen mahalleler oluştu. Master düzeyde bir “Şehir” fikri/kültürü/metafiziği ve planlaması olmadığı için; bu büyümenin, “Kanser” tarzında olduğunu söyleyebiliriz. Ancak, -her şeye rağmen- Türkiye’de “Mahalle” kültürü zayıflayarak da olsa devam ediyordu; Tâ ki, TOKİ’ler (Allah var, depreme dayanıklılar), Rezidanslar, Siteler (İnsan Siloları-İG) ve “Büyük Şehir”lerin sayısı artıncaya kadar: Metropole özenti, komşuluğun ve selamın-sabahın kesilmesi.

METROPOL VE ŞEHİR

Makul bir nüfusa sahip mimari/şehircilik anlayışını günümüzde –az da olsa- sürdüren ülke Almanya’dır. “Galaksi Sistemi” ile çok sayıda orta boy şehir-kasaba ile “Metropol” denen canavarların (kanser) oluşmasını büyük ölçüde engellemişlerdir. Bir Alman düşünürü olan Oswald Spengler, Metropolü şöyle yorumluyor: “Tamamı ile incelmiş zekânın canavarca sembolü ve içinde barındığı kap(tır); kültürün, kendine dönerek içinde ömrünü sona erdirdiği (yerdir) “Megalapolis”. Bu gibi dünya merkezlerinden bir avucu, bütün bir anavatanı (ülkeyi) değersizleştirir ve kendi dışlarında kalan yerleri aşağılık ve önemsiz “Taşra Bölgeleri” haline getirir. Babil, Thebes, İskenderiye, Roma, İstanbul, Pataliputra, Bağdat, Uxmal… ilk metropol örnekleridir. Paris, Londra, Berlin ve özellikle New York, daha yakın örneklerdir (Biz, bugün bunlara yüzlercesini ekleyebiliriz. İG)…Bu şehirler, tümüyle zekâdır. Ruhsuzluğun sembolü olan “satranç tahtası” biçimini kendilerine örnek alırlar. (Buralar), “Yuva” değildirler (Buralarda ev-bark, mekân-mesken, mahal-mahalle olmaz. İG) Bu şehirlerin doğumu ve büyümeleriyle, zenginlik ve yoksulluk karşıtlıklarıyla ve yapay uyarımlarıyla, yaşam sıkıntılarıyla ve nihayet megalapolis insanının gittikçe artan kısırlıklarıyla ölümlerini gerektirir. Metropol (Dünya Şehri), ölüme doğru metafizik bir dönüşü gösterir. Metropol insanı, artık yaşamak istememektedir. Köylü kadını her şeyden önce bir “Ana”dır; metropol kadını ise,- ister Paris’te ister New York’ta olsun; ister Lao-tzu Çin’inde Cavraka Hindistan’ında olsun, çocuksuz bir İbsen kadınıdır. Bir Nora ya da Nana’dır. Kültür insanının bütün piramidi ortadan kaybolur; tepesinden itibaren yıkılmaya başlar. (Çöküş anında) önce metropoller gider, sonra “bölgeler”, sonra da en iyi kanı şehre boşaltıp tüketen toprağın kendisi. Sonunda en iyi unsurlarından soyulmuş olarak yalnızca ilkel kan, canlı kalır. Bu kalıntı, “Fellah” tipindedir: ahmak, vurdumduymaz, yarı serf, yarı özgür, köylü-emekçi…” (P.A. Sorokin, Bir Bunalım Çağında Toplum Felsefeleri. Çev: Mete Tunçay. İst. 1972. S 100).

“Gökdelen” mimari kültürünün, Batıda ortaya çıktıktan sonra, Doğuda (Çin, Japonya, Singapur, Güney Kore…) ve Körfez Araplarında (Abudabi) salgın haline gelmesi, ibretamizdir. Avrupa ve Amerika, bunu sınırlı kentte ve sayıda tuttu. Örneğin, İngiltere’de Londra’nın kıyı bir yerinde “Finans Merkezi” olarak inşa ettiler ve “Mesken”e bulaşmasına izin vermediler. Londra’da yaygın “mesken/ikametgâh” mimarisi, II. Elizabeth döneminin dubleks evleridir.

Yine bir Alman filozofu olan Heidegger, aynı kaygıyı çekerek şöyle diyor: “Modern teknolojinin egemenliği altında ve onun etkisiyle değişen dünyada herhangi bir anlama gelecek “Yurt” olabilir mi? sorusu, yalnızca bu kent (Meskirch) için, yalnızca ülkemiz için, yalnızca Avrupa için değil; şu yeryüzünün insanlarının tümü için geçerli hale gelecek. Belki de insanlık “Yurt” yokluğuna alışacak. Belki de yurt bağı, yurdun çekiciliği/çağırması (der zug zur Heimat), modern insanın Dasein’ından silinip gidecek… Öyle görünüyor ki bugünün insanı, her yerde ve hiçbir yerde evinde olmadığı için “sıla hasreti” de ölmüştür.” (M.Heidegger, Düşüncenin Çağırdığı. Çev: Ahmet Aydoğan. İst. 2008. S 106)

AK PARTİ VE ŞEHİR

İki binlerin başından itibaren “Kalkınma”yı, tarım, sanayi ve üretim yerine,- ağırlıklı olarak- “İnşaat”a kilitlemiş, ona iman etmiş (“İnşaat ya resulullah”) bir “Muhafazakâr” dönem başladı. Oysa İslamiyet, ticaret ağırlıklı bir kasaba olan Mekke ve tarım üretimi ağırlıklı bir ekonomiye sahip olan Medine’de doğmuştu. Ticaret, İslam’ın ruhuna da işlemişti. Mekke’nin ticari vocabularisi (ticaret, alım-satım, borç, rehin, kâr-zarar…), olduğu gibi ahlaka ve Ahirete yansımıştır. İlk Müslümanların büyük bir bölümü –Hz. Muhammed dâhil- “tüccar”dı. Hz. Muhammed’in Mekke dışına çıkmasını fırsat bilen eşlerinden “Ümmü Seleme, kendi odasına ilave bir oda yaptırıyor. Bunu gören Hz. Muhammed: “Bir müminin servetini yiyip bitiren şey, faydasız inşaattır.” diyor. (Benedikt Köhler, İslam’ın Erken Döneminde Kapitalizmin Doğuşu. Çev: İsmail Kurum. Ank.2016. s 87. Köhler, bu bilgiyi Vakidi’nin Siret’ine atıfla veriyor.). Hz. Muhammed, ekonominin mihveri olarak “ticaret”in önemini ve inşaatın –kendi etini yemek olarak- temelsizliğini görmüştü. Benedikt Köhler’e göre, yeryüzünde “Ticari Kapitalizm”, ilk kez İslam coğrafyasında doğmuştur.

İki binlerin başından itibaren muhafazakârların, politik iktidarlarında “İnşaat/Rant”a yönelmelerinin sebebi: 1- Tarımı -köylülük/taşralılık- gerekçesi ile küçümsemeleri, 2-Ticarette ve sanayide/teknolojide behrelerinin olmaması, 3- Göç hareketliliği ve devlete ait arazı-emlak ve arsalarının bolluğudur. Bu dönemde “Kentsel Dönüşüm” ile mahalleyi yok eden “TOKİ”, AVM, dörtten fazla daire üzerine 10 kattan az olmayan, maksimum 70 katlı –her birine birer yabancı isim takılan, misal: “Gamador-Galya”- Rezidans-Siteler, Gökdelenler, Cam-Kule/Kazıklar ile tanıştık. Şehirlerin içindeki yeşil alanlar, giderek azaldı; şehirler “Beton Ormanı”na dönüştü. “Dikey Mimari” ile yükünü tutup, “iş”ini bitirip, ”Yatay Mimari” edebiyatı yapmayı; “Rüşvet” olarak bu beton ormanlarının arasına ve tepelere çakılan camileri, şehirlerin içini silme betona boğduktan sonra, dışındaki “Millet Bahçeleri”ni ve tarihsel dokuların restorasyonunu gördük (Bereket versin!).

Ak Parti iktidara geldiğinde, merhum mimar filozofumuz Turgut Cansever, yazdığı kitapları, yaptığı konut projeleri ve televizyonlarda yaptığı konuşmalar ile iktidarı uyardı ve Cumhuriyet döneminin şehir, mimari ve konut politikalarını eleştirdi. Ortaya ciddi öneriler koydu. Kendisine “Cumhurbaşkanlığı Yüksek Sanat ve Kültür Ödülü” verdikleri halde; rant tutkusu ile gözü dönmüş iktidar çevreleri rahmetliye zerre kadar itibar etmediler ve tavsiyelerine prim vermediler. Rahmetli şöyle diyordu: “Türk şehirlerinin sefaleti, konut sorunu ve mimari seviyesizlik karşısındaki kayıtsızlık, gerçek çözümleme ve gerçek bilginin yol göstericiliği yerine, şekilciliklerin egemenliğinin tercih edilmesi, bütün Türk halkını kaba, sahte, seviyesiz ve çirkin bir biçim dünyasında yaşamaya mahkûm ederken; çok küçük azınlıkların yabancı, taklitçi, pahalı ve gösterişçi sözde (mimari), sanat ve kültür faaliyetlerinin desteklenmesi, hâkim kılınmaya çalışılması, kabul edilemez bir yanılgıdır.” (Turgut Cansever, Kubbeyi Yere Koymamak. İst. 2002. s 95). Muhafazakârlara da şöyle diyordu: “Bu yeni şehircilik anlayışı, Türk toplumunu en yaygın şekilde ahlaki değerlerin dışına iten rüşvet ve her türlü suistimalin en ücra köşelerine kadar götürdü. İnsanların birine iki kat yapı hakkı verirken; diğerine 8, ötekine 10, (bugünlerde 60-70-İG) kat vermek, topraktan farklı şekilde yararlanmaya müsaade etmek; hasedin doğmasına yani şeytan ile kol kola giren bir toplumun ortaya çıkacağına sebebiyet vereceği aşikârdır. Ticaret sektöründe 2.5 milyon insan çalışırken; yaklaşık 15 milyon insan, inşa ettiği ve edeceği evle ilgili olarak rüşvet ile karşı karşıya geldi; insanlar, şeytanla birlikte yaşamaya mahkûm edildiler. Sonra, her yapının tasarımı, bir gösterişçilik haline geldi. 30 katlı binayı (Site-Rezidans) yapıp, bütün dairelerini satarak oradan ayrılmak isteyenler ise, yaptıkları tanıtım kampanyaları ile dünyanın en modern sitelerini (“Akıllı Ev” İG) yaptıkları yalanlarını söylüyorlar. Ve bu yalanları, sizin tekzip etme hakkınız yok.” (T. Cansever, a.g.e, s. 140)

SONUÇ

Heidegger’in “Dil, Varlığın (Hakikat) evidir” mottosu doğrudur ve “Tesettür” giyim tarzını,-ingilizce- “Setrems” olarak adlandırıp markalaştıran; yaptığı devasa inşaat yerleşkesine “Gamador-Galya” adını veren (buna benzer binlerce isim sayabilirim) muhafazakâr bilincin nasıl bir “Hakikat” algısına sahip olduğunu ele verir. Bursa’nın şehir merkezindeki eski iki katlı yapıları “temizleyerek” yerine 20-30 katlı en az 20 tane ucube/heyule gökdelen diken; Ankara’da “Çukurambar” semtini cam-kazık ve insan silosu sitelerle dolduran ve Ankara’nın merkezine “Merkez Ankara” ismiyle en azı 30 katlı olan 20 tane ucube/heyule gök-delen çakan muhafazakâr iktidar, benzerini Türkiye’nin her şehrinde yapmıştır. Belediyecilikten gelip arsa-emlak-emsal konularında uzman olan, “Kupon Arsa”ların satışını tekeline alan Cumhurbaşkanımızın “Başkan”lığında Türkiye’nin son yirmi yılda “Şehircilik” teki umumi manzarası budur. Uluslararası mafyanın merkezi haline gelen, 20 milyonluk metropol İstanbul, -Onca camilerine rağmen- “Dâru’s-Selam” olduğunu nasıl söyleyebiliriz? Allah, ”Büyük Şehir” olmayan Anadolu şehirlerini ve kasabalarını korusun!

İki sütun üzerine mahkum ülke siyasetinde yeni bir Tanzimat’ı tartışabilmek Tarık Çelenk-24/06/2024

İbni Haldun, İslam ülkelerinde siyaset toplumun kamu kaynakları üzerinden zengin olma veya geçinme aracıdır der. Sanırım bu tanım sadece yöneticiler değil yönetilenleri de kapsamaktadır. Kamu rantından zengin olmaya, malum argoda yağma veya talan da denilmekte. Yağma veya talan ile eksiltilen kamu kaynaklarının sürdürülebilirliği sorunsalı bugünkü söz konusu ülkelerin temel problemi. Öncelikle bu tür ülkelerde sürdürülebilir bir yağma-talan düzeni metot olarak da şeffaflığın-hesap verilebilirliğin veya güncel tabirle demokrasinin olmamasını gerektirmekte. Sadece devlet rantı değil ücretlilerin ve sosyal yardımların da kamu kaynaklarından finanse edilebilmesi bu tür yönetimlerin yoksullar indinde sempatik kılmakta. Seçimle gelinen otoriterlik için halkın rızası sadece sandık için de olsa da gerekli olmakta. Toplumun belirli oranda rızasını da almak gerekmekte. Buna, toplum ve otoriter yöneticilerin bu konudaki akitlerine, bizlerde rıza temelli sandık demokrasisi veya literatürde otoriter pazarlık da denilmekte.

***

Güvenlikçi anlayış sahibi atanmış veya veteran bir gurubun ise seçilenlerle otoriter ittifak yapmak üzerinden halkın rızasını almak ise kendi politikalarının rahat uygulanabilirliği açısından bu durumu kendilerine cazip hale getirmekte. Tabi ki otoriter pazarlığın devam edebilmesi bir şekilde sürdürülebilir kamu rantına bağımlı olmakta. Rusya ve Ortadoğu ülkelerinin bir kısmındaki sonsuz denilebilecek enerji kaynakları bu ülkelerde otoriter sürdürülebilirlik için önemli rol oynamakta. Bizim gibi demokrasi geleneği kısmen olan ülkeler için ise inşaat sektörü ve alt yapı yatırımlarıyla hazine arazilerinin rantı özellikle yoksullar için bu sürdürebilirliğin temel bir diğer unsuru.

***

Enerji kaynakları veya hazine rantı üzerine kurulan bir ekonomi, otoriter bir yönetim ve bunu taşıyabilecek popülist bir bekacı ideolojiyi gerekli kılmakta. Katma değer üreten -rekabetli-yüksek teknoloji ve orta üst sınıf meslek sahibi beyaz yakalılar ise otoriterlerin çıkar ve ideoloji olarak ilgi alanlarında değil. Bu tür özellikteki gerçek burjuvanın ise yönetimle ilişkileri her zaman yönetim açısından belli riskleri taşıtmakta. Bu nitelikli gurupları da otoriterler, kolayca seslerini batı işbirlikçisi ve Sorosçu gibi yaftalarla kısabilmekte veyahut beyin göçüyle ülkeden ayrılmalarına dolaylı teşvik de edebilmekteler.

***

Ülkemizde son 20 yılda verilen maden özelleştirme ruhsatları 385 bin civarında. Halbuki Cumhuriyetin ilk 80 senesinde bu verilen ruhsatların miktarı 1100’ü geçmiyordu. Bu bile son yıllarda ülkenin otoriter pazarlık konusunda kaynak kullanımına dair ilginç bir gösterge olabilmekte. Demokrasi ve çoğulculuktan ayrılıp otoriter pazarlık çevrimine giren Türkiye gibi ülkelerin refah liginde serbest düşüşe geçmeleri veyahut gelir dağılımı adaletsizliğinde yükselişe geçmesi sürpriz olmamakta. Sinan Ateş cinayeti örneğinde yaşanan adaletsizlik ve vicdanları yaralayan toplumun gözü önünde gerçekleşen siyasi pazarlık görüntülerinin seçmende pek karşılığı olmamakta. Bunda da toplumun hukuk ve demokrasinin olmaması ile yoksulluk arasındaki doğru orantılı ilişkiyi idrak ettirilmemesi rol oynamakta. Belki de popülist beka ideolojisinin gerektirdiği sorgulanamaz bir derin hikmetin toplum tarafından bu işin içinde olduğu da var sayılmakta.

***

Türkiye’de siyasetin belirleyiciliği 1950 seçimlerinden bu yana ara vesayetlere rağmen halkın rızası üzerine. Belirttiğimiz siyaset üzerinden zenginleşmenin kaynağı, köyden kente sürekli teşvik edilen göç ve hazine arazilerinin yağmalanması üzerine. Bu durum bize açgözlü imar değişim planları ile karşımıza mega kentleri değil mega kasabaları ve tersine gelişmiş köylülüğü çıkarmakta. Bu finansman modelinin yolsuzluk üzerinden bir hizmet üretmesi de muhafazakar mahallede yolsuzluğu önemsizleştirmekte.

***

Ülkemizde İbni Haldun’un tabiriyle “siyasetin asabiyesi” devletten bir kamu finansman, zenginleşme veya geçinme modeli olarak coğrafi ve sosyolojik iki temel sütün üzerinde durmakta.

Birincisi, Kuzeydoğu Karadeniz üçgeninin temsil ettiği inşaat-müteahhit lobisi. İkinci sütun ise Gümüşhane-Bayburt-Erzurum- Erzincan veya K. Maraş-Osmaniye-Adana gibi üçgenlerin temsil ettiği Dr. Mustafa Çalık’ın doktora tezinde 1bahsettiği “Refleksif Kasaba milliyetçiliğidir”. Bu milliyetçiliğin kökeninde İmparatorluktan buyana kurucu unsur ve ülkenin gerçek sahibi olup kan bedelini ödediği halde takdir göremediklerini inanan bir toplumsal tabanın dışlanmışlık duygusu söz konusudur. Dedeleri Yemen’den Galiçya’ya asker yazılmış bu coğrafyanın insanlarının torunlarının da samimi duygularının çetelerce kullanılmaması için kapalı kaldıkları kasaba milliyetçiliğinden kentli bir vatanseverlik anlayışı içeren kültür milliyetçiliğine dönüşümleri elzemdir. Bu unsurun genç milliyetçi aktivistlerinin- aydınların büyük kesiminin dil bilmemesi, dış dünya pencerelerinin kapalı olması ve kendi kütüphanelerini bile tam değerlendirememeleri bugünkü örnekleriyle ilgili handikabın temelini teşkil etmektedir. Zaman zaman şiddetle kendini ifade bu genç kesim için kendilerini kullananların gelecekleriyle oynadıkları anlatılmalıdır. 68-78 kuşağının Sağ ve Solda vuruşanları bu kullanma hikayesini acı örnekleriyle yaşamışlardı. Bu üzücü bir durumdur. Çalık kitabında bunu “Kasaba toplumunun şiddet alışkanlığı: mahalle ve bölgecilik kavgalarından militanlığa giden yol” bölümünde izah etmektedir. Her şeye rağmen görünmeyen ama kendini hissettiren dış dünyaya açık Muhafazakar ve devlet dönüşümünü elzem gören Milliyetçi harekette ciddi bir Milliyetçi ve girişimci demokrat aydınların da varlığına şahit olmaktayız. Bunların varlığı aynı yapı içindeki malum irtibatlı unsurları rahatsız etmektedir. Milliyetçi demokrat aydın siyasetçi ve gençlerin ülkenin geleceğine ve söz konusu gençlere yapabilecekleri katkı da sorumluk da tartışılmazdır.

Bu iki sütun arasında bazı ortak özellikler mevcut. Öncelikle bu gurupların kendi coğrafyaları içinde ciddi feodal toprak rantları ve gelirleri mevcut değildir. Bu koşullarda bu iki sütun ile temsil edilen toplumsalın bireyi ya kendi ayaklarının üstünde durmaya çalışacak mücadelesini verecek ya da devlete sırtını dayamak isteyecektir. Karadeniz insanı çalışkanlığı ve mücadelesinde, diğer söz konusu Anadolu üçgenlerindeki ilgili parti üzerinden kutsal devlet kapısı ekmek kapısı anlayışlarını da bunlara bağlamak gerekebilir. Belki de bu durumun amiyane politik trajik sonucunu da devlet rantından faydalanan ilgili bir kısmın Karadeniz müteahhit lobisi ve ilgili partinin de bürokrasideki gücü olarak da özetleyebiliriz. Yoksuldan zengine kadar sürdürülebilir ve sürekli yapılandırılabilir bir devlet rantının yönetiminin ancak merkez Sağ becerikliliğine de muhtaç olduğunu da bu arada hatırlatmak gerekir. Siyasi tarihimiz de bunu bize göstermiştir.

İki sütun arasındaki bir diğer ortak özellik de rekabete açık nitelikli bir meslekliler, işbirlikçi olmayan beyaz yakalılar ve ilgili burjuvanın eksikliğidir. Bu durum da şu anki siyasete hakim olan iki sütun tabanlı bu koalisyonun ekonomik ve sosyal sorunlara kalıcı çözüm üretemeyeceği kaygısını bizlere taşıttırmaktadır. Ülkemiz hızla milletler liginde irtifa kaybetmektedir.

***

Muhalefet 3. bir sütunu diğer iki sütunu da ikna ederek inşa edebilecek mi? Temel soru budur. 3. Sütun başta yaşanmış tarihin yeniden gerçekleriyle irdelenerek ortak aidiyetle geleceğin birlikte inşasından başlar. Muhalefet de sorunun özde bir metodoloji sorunu olduğunu görememektedir. Sorun sadece bir iktidar veya iktidarın değişimi sorunu değildir. Sorun devleti, değerleri ve niteliği toparlama sorunudur. Belki de artık 1839’dan sonra artık 2024 model 2. bir Tanzimat’ı tartışmak zamanı geldi. Ne dersiniz?

Kamu hizmetlerinde ve istihdamında enflasyon Murat Çemrek-27/06/2024

Çocukluğumda mahalleleri -yaşları erişmeyenlerin en azından Seksenler dizisinden hatırlayacağı gibi- gece bekçileri korurdu. Bekçiler, Roma’daki pretoryen muhafızlar gibi, gerektiğinde mahalleyi mahalleliden bile korumakla ödevli, kanunen de güvenlik güçlerine yardımcı olan silahlı kolluk görevlileriydi. 1995’te durdurulan bekçi alımları sonrasında 2008’de Emniyet Hizmetleri sınıfına dahil edilmeleriyle görevlerine devam ettiler. 2017’de yeniden bekçi alımları başlarken 18 Haziran 2020 tarih ve 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçiliği Kanunu ile 14 Temmuz 1966 tarih ve 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu’ndaki çalışma şartları güncellendi. Genelde Osmanlı-Türk modernleşmesi ve özelde bu sürecin bir kırılma mı yoksa devamlılık mı olduğu tartışmalarına dair çalışanlar için bir kamu spotu olması için aslında 1966’daki güncelleme de 24 Nisan 1914 tarihli Çarşı ve Mahallât Bekçileri Hakkındaki Muvakkat Kanun’un o günün koşullarına uyarlanmasından başkası değildi.

Bekçi denilince aklıma kötü bir renk tercihi olarak kahverengi üniformaları ve bir Hıdırellez akşamı (fonda Emir Kusturica’nın Çingeneler Zamanı filmi ile özdeşleşen Ederlezi çalsın lütfen) sokağın her iki tarafı araba doluyken yol ortasında yakılan ateş yüzünden bekçinin copundan nasiplendiğimiz olmuştu. Hatırladığım kadarıyla 7-8 yaşlarındaydım ve kendimizden büyüklerin akıldaneliğine kurban olmuştuk. Zira o zamanki birbirine sıkışık beş katlı apartmanların -bırakın hane başı bir tane araba ve park yerini- asansörü bile yoktu (Komik olma kuzen Larry, tabii ki yangın merdiveni de yoktu o apartmanların ama Amerikan filmlerinde klasik yangın merdiveninden kaçma sahnesine hepimiz müptelaydık). Sonrasında yukarıda belirttiğim istihdam düzenlemeleriyle bekçiler hayatımızdan kayboldu ama Kemal Sunal’ın hayat verdiği Bekçiler Kralı filmi özel televizyon kanallarında bugün bile en beklenmedik zamanlarda karşımıza çıkmaya devam etmektedir. Bir anlamda gecikmeli olarak hayatlarımıza özel televizyon kanalları girmişti ama bekçiler de çıkmıştı.

Bitişik nizam apartmanların yerini duruma göre daire başı bir hatta bazen iki araçlık kapalı park, evinizden kapalı devre kamera sistemiyle çocuklarınızı izleyebileceğiniz çocuk oyun parkı ve yangın merdiveni (ama lütfen turşu bidonlarını ve bodrumdaki depoya indirmeye erindiğiniz ıvır zıvırı koymayın yangın merdivenine) gibi açık ara daha steril yaşam alanları sunan siteler almaya başladı. Ben de çocuğumuzu rahat takip edelim diye bir tanesine taşındıktan sonra aklımı kurcalayan meselelerden bir tanesi sitenin özel güvenliği oldu. Madem özel güvenlik hizmeti için aidatın bir parçasını ödüyorduk haliyle kamusal güvenlik hizmetlerinden daha az faydalanıyorduk. Buna rağmen hem oransal hem de toplamda toplum olarak her geçen gün daha fazla vergi ödüyorduk. Öte yandan, devletin sunduğu güvenlik hizmetlerinin -en azından görünür olanlarından- daha az ediniyorduk ama biz mışıl mışıl uyurken beyaz şapkalı hacker’lar farklı renklerde şapka tercih eden hacker’lara karşı malımızı ve canımızı koruyorlardı (Her seferinde Polat Alemdar olası bir siber saldırıda tüm fişleri kopartırcasına çekemezdi ya…). Modern toplumda üretilen ve haliyle de tüketilen hizmetlerin hem sayı hem de yoğunluk artışından dolayı aklıma ilk gelen teselli cevabı istihdam olanakları da yaratmak adına emek yoğun düzenlemelerdi.

Klasik liberalizmde “gece bekçisi” metaforu ile olabildiğince sınırlı bir çerçeveye indirilen devlet, gece bekçilerinden de vazgeçtiyse -evlerden eşiklerden ırak- anarşistlerin ütopyasına bir adım daha yaklaşmıştık. Halbuki, devleti şeytanı (necessary evil) ne kadar gerekliyse o kadar içselleştiren klasik liberalizm çoktan yenilgiye uğramış; önce Büyük Buhran sonrasında Keynesyen politikalar ve akabinde de II. Dünya Savaşı sonrası kıta Avrupa’sında yükselen sosyal demokrat politikalar sayesinde kamu istihdamı başını alıp gitmişti zaten. Her ne kadar Reagan, Thatcher ve Türkiye’de de Özal sayesinde özellikle kamu istihdamı ve kamu fonlarının daraltılması merkezli neoliberalizm yükselişe geçse de bilginin giderek metalaşmasıyla bilgi toplumu yükseldikçe, hizmet sektörü sanayinin ve tarımın önüne hem istihdam hem de ürettiği katma değer ile biteviye ivmeleniyordu. Endüstri Devrimi’nin ilk başta daha çok ihtiyaç duyduğu mavi yakalıların yerini daha fazla beyaz yakalı istihdamı almıştı ama hizmet sektörü bütün otomasyon hamlelerine rağmen bugün bile emek yoğun özelliğini korumaya devam ediyor.

TIP SEKTÖRÜ

Benzer bir emek yoğunluğunu ister kamu hastaneleri ister özel hastanelere gittiğimde de her seferinde fark ediyorum. Eskiden kraldan çok kralcı bir hastabakıcının “Yassagh, başhekimin emri var” diye ziyaretçileri içeri almadığı, daha az doktor ve hemşirenin dolaştığı hastaneler artık Sağlık Liselerinden mezun envaiçeşit renkteki üniformalarıyla hemşireler, laborantlar, acil tıp teknisyenlerinin dolaştığı oldukça emek yoğun alanlar haline geldi. Eskiden tedavi amaçlı bulunamayan sağlık personelinin -hassaten doktorlar- şimdilerde bazı vandalların şiddetine maruz kalacak kadar arttığını da söylemeden edemeyeceğim. O yüzden sağır sultanın bile duyduğu üzere tıp sektöründe Almanca öğrenip yurt dışına giden nitelikli büyük bir emek göçü var. Genel sağlık sigortası yeterli olmadığı için soluğu yine özel hastanelerde alan ve bunu da en azından tamamlayıcı sağlık sigortası ile daha ucuza halletmeye çalışanlar açısından baktığımızda ödenen bu vergiler ve sigorta primleri hastalandığımızda tedaviye yetmiyorsa, sorgulamaya dermanımız yoksa bile kafamızda evhamların oluşmasına engel olamıyorlar.

EĞİTİM SEKTÖRÜ

Sadece tıp sektörü değil eğitim sektörü de eskisine oranla daha emek yoğun hale geldi. En azından X ve Y kuşağının hatırlayacağı üzere köy ilkokullarında beş sınıf -o zamanlar ilkokul beş yıldı- bir arada okurdu. Bunun biraz daha zengin duruşlusu ise ilk üç sınıfın bir derslikte diğer iki sınıfın ise diğer derslikte olanıydı. Şehirlerdekiler de eğer tayinle veya kendilerinin okul değişikliği olmazsa tek bir öğretmenle beş yılı bitirirdi. Genellikle ilkokul öğretmenleri birinci sınıftan aldıkları öğrencileri son sınıfa getirip öyle emekli olurlardı. Bundan kelli, ilkokul öğretmenleri bizleri kamusal hayatla tanıştıran figürler olarak hepimizin hayatında oldukça özel şahıslar olagelmişlerdir. Köy Enstitüleri kapatılmış ve Ecevit’in köy-kent projesi gerçekleştirilmemişse de eğitim şehirlere doğru mobilize oldu ve haliyle de şehirleşti. Taşımalı eğitim sistemiyle eğitilmek üzere sürüklendiğimiz şehirler parıltılı ışıkları ve daha fazla materyal imkânlarıyla hepimizi ayartırken kimse “tarım öldü, köyler boşaldı” diye ağıt yakmasın bir zahmet. Bu ağıtçılara soracağım tek soru, siz neden tercihinizi köyden yana kullanmıyorsunuz o zaman? Haklısınız, sizin de Avrupa’daki gurbetçiler gibi şehirlerde kurulu düzeniniz var.

Şimdilerde ilkokullarda sınıf öğretmenleri eskiden olduğu gibi derslerin hepsine de girmiyor. Ebeveynlerin özel değil sıradan bir eğitim için bile dişlerinden tırnaklarından arttırdıklarını da özel okullar ve kurslara harcadıklarını hepimiz temaşa ediyoruz ya da bizatihi onlar biziz. Özel okullara rağbeti göz önüne alırsak -güvenlik meselesinde olduğu gibi- devletin eğitim hizmetinden daha az faydalanmamıza rağmen daha fazla vergi verdiğimiz ortada. Elbette Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın yurt sathında ve yerel yönetimlerin de kendi mücavir alanlarında sağladığı yaz spor kursları ve kamplarını da yabana atmamak lazım. Bu yüzden emeklilere tatil beldelerinde Bakanlığın yurtlarında kalma olanağını da nazar değmesin diye saymıyorum bile.

YARIN ENDİŞESİ

İnsanın kendine dair tek bilinçli canlı olmasının getirdiği yükün uzantısı olarak yaşadığımız hayatın her geçen gün karmaşıklaşması ve bu karmaşayı çözmek için daha fazla teknolojik desteğe muhtaç olmamız bu paradoksa ışık tutuyor. Organik birer canlı olarak yaşamasını bırakın, katlanması bile daha zor hayatlar hepimizi çevrelemiş durumda. Modern öncesi insan gibi doğal afetlerde veya vahşi hayvanların saldırılarıyla yaşamlarımız son bulmayabilir ancak yarın endişesini iliklerimize kadar içselleştirdiğimiz bir çağdayız. O yüzden nüfus istatistiklerinin Türkiye açısından alarm verdiği bu süreçte hükümet önümüzdeki dönemde hangi teşviklerle çocuk sahibi olmayı özendirebilir bilmiyorum. İnsanların kendilerini zar zor geçindirebildikleri, özellikle dar gelirlilere bir dokun bin ah işit söz konusu iken bu teşviklerin de sadra şifa olacağını zannetmiyorum. Zira modern toplumu oluşturan modern birey günün sonunda çıkarlarını maksimize etmeye çalışan bir Homo Economicus’tur ve vereceği cevap da filmlerdeki klişe repliklerden biri olarak “Bu dünyaya mı çocuk getirelim?” olur.

10 yıl öncesine kadar Türkiye’deki ateşli tartışmaların ana temalarından birisi ülkenin orta gelir tuzağına düşmeden bir üst lige nasıl çıkacağı ve bu çerçevede Türkiye’nin en azından Hollanda hastalığına yakalanmayacak derecedeki ihracat çeşitliliği ile iç piyasanın da genç bir nüfus tarafından beslendiğiydi. 10 yıl içinde artık orta gelir tuzağına tutulmuş ve haliyle de her anlamda fakirleşen kitlelerinin endişelerine, feryatlarına veya kuyruğu dik tutma pozlarına şahit oluyoruz (Evet, bayramda Alaçatı’daydık canım). 10 yıl içinde iki katına çıkan kamu istihdamına rağmen eğitimde giderek artan kalitesizleşme kaçınılmaz olarak hem Türkiye’yi demokratik ligden düşürdü hem de orta sınıfı bir soykırıma tabi tuttu. Şimdi onların hepsi prekarya. Orta sınıf için havf ve reca dengesi, bir alt sınıfa düşme korkusuyla bir üst sınıfa çıkma arasındaki tahterevallide kendini olabildiğince geliştirip koluna yeni yeni altın bilezikler takmaktır. Böylece göreceli meritokratik bir piyasada aranan niteliklerini artırarak bir üst sınıfa değilse bile sınıf içi yukarı harekete ulaşabilir. Eğer artan kamu istihdamından memnunsanız, maaşların düşüklüğünden ve özlük haklarının daralmasından şikâyetiniz havada kalıyor. Eğer bu enflasyonist artış nedeniyle kamu hizmetlerinin kalitesinde genel bir düşüklük yaşadığınızı düşünüyorsanız, o zaman kamu istihdamındaki artışa dair duruşunuzu gözden geçirmeniz gerecektir.

MURAT ÇEMREK KİMDİR?

ODTÜ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde lisans, Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde yüksek lisans ve doktora çalışmalarını tamamladı. Bilkent, Atatürk Alatoo (Kırgızistan) Selçuk, El Farabi (Kazakistan) Üniversitelerinde ve Polis Akademisi’nde dersler verdi. Ahmet Yesevi Uluslararası Üniversitesi’nin (Kazakistan) Avrasya Araştırma Enstitüsü’nün Kurucu Müdürlüğünü yaptı. Halen Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde Bölüm Başkanlığı yürütmektedir.

'Türkiye suç ve suçlular için cennet konumunda' Gülizar Biçer Karaca/10.06.2024

İçişleri Bakanlığı İletişim Başkanlığı’nın sosyal medya hesabında her gün olmasa da gün aşırı, bazı günlerde ise birden fazla operasyon haberi  duyuruluyor. Uluslararası yakalama ve tevkif müzekkeresi niteliğinde olan ve İnterpol tarafından çıkarılan “Kırmızı Bülten”le arananlar yıllarca ülkemizi meslek tuttu. Kimisi vatandaş yapıldı. İçişleri Bakanlığı’na Ali Yerlikaya’nın getirilmesinden sonra sadece kırmızı bültenle aranan 272 yabancı uyruklu kişi, bunların kurdukları çeteler çökertildi.

Ama ülkemiz o hale gelmiş ki, yakala yakala, çökert çökert bitmiyor. TBMM Başkanvekili ve CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, ülkemizi “suçlular cenneti”ne çevrilmesini ve diğer ülkeler içindeki durumunu araştırdı. “Gördüm ki küresel organize suç endeksinin 2023 raporlarına göre sorumlusu iktidardır, saraydır. Sorumlular da hesap vermek zorundadır” diyor, ekliyor:

“İktidarın, sarayın atanmış bakanlarının göreve gelmesinin üzerinden bir yıl geçti. Bunlardan birisi de İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya. Bir yıllık görev süresi boyunca, İçişleri Bakanlığı tarafından sosyal medya üzerinden açıklanan operasyon bilgilerine ilişkin bir rapor hazırladık. Bu rapordaki çarpıcı olan birkaç konuyu da kamuoyuyla paylaşma zorunludur diye düşünüyorum.”

SUÇ BATAKLIĞI İÇİNDEYİZ

Son bir yılda İçişleri Bakanlığı’nın sosyal medyadan paylaştığı operasyonları derleyen CHP’li Gülizar Biçer Karaca, SÖZCÜ’ye şunları söyledi:

“Bu operasyonlar; narkotik operasyonları, göçmen kaçakçılığına ilişkin operasyonlar, organize ve mali suçlar, terör başta olmak üzere yaklaşık 500 operasyon. (İçişleri Bakanlığı yetkilileri bu konuda operasyon sayısının 500 değil, bin 300 civarında olduğunu, 500’ün üzerinde çökertilen çete olduğunu söylediler). Şimdi, 22 yıldır bu ülkeyi yöneten kim? Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ve Saray iktidarı.

22 yıldan bu yana bu kadar suç örgütü, bu kadar suçlu; uyuşturucu, narkotik başta olmak üzere, mali suçlar, göçmen kaçakçılığı ve aranan şahıslar gibi aslında ülke ve yurttaş güvenliği için çok önemli olan güvenlik problemleri ortadan kaldırılmış değil. 22 yılda AKP’de görev yapan bakanlar, iktidar ne yapmıştır? Türkiye’nin bir suç bataklığına, Türkiye’nin bir suçlu ve organize işler ile terör örgütlerinin ve aynı zamanda da uyuşturucu baronlarının, her türlü suçun ve suçlunun beslendiği, yerleştiği ve geliştiği bir ülke haline getirmişler. Bu kabul edilemez bir durum.

TÜRKİYE’NİN YERİ

Hukukun üstünlüğü endeksinde Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yerlerde süründürüldüğünü belirten Karaca açıklamasını şöyle sürdürüyor:

Küresel organize suç endeksinin 2023 raporlarına göre suçlu ve suça ilişkin verilerde Türkiye’yi şampiyon yapan, birinci yapan AKP iktidarıdır. Bu utançta onlara yeter. Siz artık bu ülkeden elinizi ayağınızı çekin. Bu operasyonlarda yakalanan teröristleri ya da suçluları ve bu suç örgütleri ne zaman kuruldu? Suç örgütleri bu kadar nasıl palazlandı, nasıl büyüdü? Sorumlu iktidardır, saraydır ve sorumlular da hesap vermek zorundadır. Bundan kaçamazlar.

DAHA ÖNCE NEREDEYDİLER?

Şimdi operasyonlar yapılırken, daha önce bu mücadelenin niçin yapılmadığını, o dönemde de yetkili makamda bulunanların görevlerini niçin yerine getirmediğini sorun Karaca, sözlerini şöyle sürdürüyor:

İçişleri Bakanlığı’nın sosyal medyada yaptığı bütün operasyonları inceledim. Avrupa ülkeleriyle, dünyanın diğer ülkeleriyle karşılaştığımızda tablo gerçekten çok ürkütücü. Ülkemiz, yerli ve yabancı suçlular için adeta cennet haline gelmiş. Yurttaşların can, mal ve ülke güvenliğimiz risk altında girmiş.

SARAY ŞUNU AÇIKLAMALI

Suç örgütleriyle, yapılarıyla mücadele etmesi gerekenler etkili bir mücadele etmedikleri ya da ettirilmediği için büyüdü. Saraydan şunu öğrenmek istiyoruz: Görevde oldukları dönemde operasyon yapmayan, operasyonu engelleyenlere işlem yapılacak mı? Yapmadılarsa niçin yapmadılar, kendilerine bir emir verilmişti? Türkiye’nin suç ve suç örgütü cenneti olmaktan çıkarılmasını çok önemsiyoruz. Mücadele yapmayan, ülkemizi suç ve suçlular cennetine dönüşmesine yol açanlara, göz yumanlar hakkında görevi ihmal, görevi kötüye kullandıkları için haklarında işlem yapılacak mı?

TÜRKİYE’NİN SUÇ KARNESİ

Gülizar Biçer Karaca, küresel organize suç endeksinin 2023 yılı raporunu da inceledi. Sonuçlarını şöyle anlattı:

Suç ve suçluya ilişkin veriler açısından Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında birinci sırada. 46 Asya ülkesi arasında 14’ünce sırada. Dünyada 193 ülke arasında ise 14’üncü sırada.

Suç endeksine göre Türkiye’nin önünde Kolombiya, Meksika, Paraguay, Kongo, Nijerya, Irak, Lübnan, Afganistan, Suriye gibi devletler yer alıyor. Bu, geldiğimiz durumu gözler önüne seriyor.

CHP’li Gülizar Biçer Karaca SÖZCÜ Medya Grubu Ankara Temsilcisi Saygı Öztürk’ün sorularını cevaplandırdı.

HANGİ KONUDA HANGİ OPERASYON

TBMM Başkanvekili Gülizar Biçer Karaca terör, organize suç örgütleri, göçmen kaçakçılığı, mali ve siber suçlar başta olmak üzere, alkol, tütün ve altın, uluslararası oto kaçakçılığı gibi birçok operasyonun İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya tarafından bir yılda 27 farklı isimde operasyonların paylaşıldığını söyledi. TBMM Başkanvekili “Yerlikaya’nın göreve geldiği 4 Haziran 2023’ten, 3 Haziran 2024 tarihine kadar Türkiye genelinde 469 operasyonun bilgisini verdi. Bu verilere asayiş, hırsızlık, cinayet, gasp gibi veriler dahil edilmedi. O yüzden yekun bir veriye ulaşamıyoruz” dedi.

İçişleri Bakanlığı’nın açıklamalarıyla ilgili derlediği operasyonlar ve bunlarla ilgili kendi yaptığı çalışmaların sonuçlarını SÖZCÜ’ye şöyle açıkladı:

ORGANİZE VE MALİ SUÇ OPERASYONLARI:

İçişleri Bakanlığı tarafından son bir yılda 103 operasyon paylaşıldı. 3287 şüpheli yakalandı. Yani neredeyse her iki günde bir organize suç örgütlerine operasyon yapıldı, günde organize suç örgütü şüphelisi olduğu gerekçesiyle 14 kişi yakalandı.

TERÖR ÖRGÜTLERİ OPERASYONLARI:

Terör örgütlerine yönelik 4 farklı isimde operasyonlar gerçekleştirildi. İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın paylaşımlarına göre 6 bin 516 terör şüphelisi yakalandı, 46 terörist etkisiz hale getirildi, 650 mağara ve sığınak imha edildi. Yani günde 6 terör şüphelisi yakalandı, 2 mağara veya sığınak imha edildi. Bunların Bozdoğanlar 696 + Kahramanlar 818= Bin 514 tanesi DEAŞ terör örgütüne mensup kişiler.

GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI:

Toplam 22 operasyonda 818 göçmen kaçakçılığı organizatörü yakalandı. 106’sı tutuklandı. 14 bin 795 kaçak sığınmacı yakalandı.

NARKOTİK SUÇLAR:

Narkotik şuçlara yönelik operasyonlarda 11 bin 505 şüpheli yakalandı, toplamda 59 bin 850 kg uyuşturucu, 41 milyon 589 bin 472 uyuşturucu hap yakalandı. Yani bir günde ortalama 32 zehir taciri yakalandı. Yakalanan uyuşturucu hap sayısı Türkiye nüfusunun yarısına eşit.

ARANAN ŞAHISLAR:

Haklarında yakalama kararı bulunan şahıslara yönelik operasyonlarla bir günde ortalama 147 firari yakalandı. Bir yılda yakalanan toplam firari sayısı 53 bin 867. Önceki İçişleri Bakanı (Süleyman Soylu) döneminden beri kaçak olanların yani beş yıldan beri arananların oranı yüzde 98.54 olduğu anlaşıldı.

SİBER SUÇLAR:

Siber suçlara yönelik açıklanan 42 operasyon gerçekleştirildi. 2 bin 803 şüpheli hakkında işlem yapıldı. Sanal bahis, siber dolandırıcılık, banka kartı kopyalama, telefon ve internet dolandırıcılığı gibi suçların işlenmesi sonucunda suçtan oluşan malvarlığının boyutu hesaplanamıyor.

RUHSATSIZ SİLAH VE KAÇAKÇILIK:

Ruhsatsız silah ve silah kaçakçılığı nedeniyle açıklanan 20 operasyon sonucunda Türkiye genelinde 18 bin 762 şüpheli hakkında işlem yapıldı. Bu operasyonlarda 16 bin 294 silah ya da tüfek ele geçirildi. Yani, bir günde ortalama 51 kişi yakalandı, 44 ruhsatsız silah ya da tüfek ele geçirildi. Üstelik bu rakamlar içerisinde diğer suçlarda kullanılan ve alıkonulan silahlar yok.

CASUSLUK:

Casusluk faaliyeti nedeniyle yılbaşından bu yana 48 şüpheli yakalandı.

KAÇAK İÇKİ:

Kaçak içki operasyonlarında 761 şüpheliye işlem yapıldı.

İçişleri ne açıkladı?

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, dün emniyet ve jandarma trafik ekiplerince 30 Mayıs-6 Haziran tarihleri arasında 2 milyon 540 bin 665 aracın denetlendiğini belirtti. Işıklı ya da sesli uyarı işareti bulunan cihazları (çakar) mevzuata izin verilmeyen araçlara takarak kullanan 260 sürücüye işlem yapıldı.

Hız ihlalinde bulunan 114 bin 82, zamanında muayenesi yaptırılmamış 23 bin 684 araç, emniyet kemeri kullanmayan 15 bin 872, sürücü belgesiz araç kullanan 15 bin 620, zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan 9 bin 423 araç olmak üzere diğer işlemlerle birlikte toplam 409 bin 987 araca/sürücüye işlem yapıldı.

Bakan, bu sayıları sıraladıktan sonra şu mesajı verdi: Lütfen trafik kurallarına harfiyen uyalım, aşırı hız yapmayalım. Emniyet kemeri takmayı ihmal etmeyelim. Yolculuklar sizi sevdiklerinize kavuşturmak için vardır., ayırmak için değil. Lütfen aklımızdan çıkarmayalım.

AK Parti ve üniversite İlhami Güler-10/06/2024

Üniversite, Batıda Kilisenin ortaçağda oluşturduğu dogmalara karşı yine kilisenin içinden yaratılan eleştirilerle başlamış ve daha sonra özerklik kazanıp ona savaş açmış, evrensel bilimi iktisap etmeye çalışan seküler bir kurumdur. On dokuzuncu yüz yılda “Pozitivizm” akımı ile Felsefe ve Dinin yerini almaya çalışmış (“Bilim Kilisesi” P. Feyerabend); daha sonra iç eleştirilerle doğal sınırlarına çekilmiş; son yüz yılda da büyük ölçüde teknoloji ve ekonomiye eklemlenmiş bir kurumdur.

İslam Dünyasında “Medrese”, dini dünya görüşünü, düşünce ile meşrulaştırma misyonu ile kurulmuş; daha sonra felsefe ve bilimsel faaliyetleri bünyesine almış; Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerinde ise, skolastik/dogmatik düşüncesizlik çukuruna düşüp talim/tedris/tahsil faaliyetine indirgenerek çökmüş bir kurumdur. Çöküş aşamasında yapılan ıslahat çabaları fayda vermemiş ve II. Abdülhamit döneminde Batıdan üniversite ve modern eğitim kurumları alınmaya çalışılmıştır. Cumhuriyet döneminde, medreseler kapatılmış ve “Üniversite reformu” yapılarak bilimsel düşünce taklit edilmeye ve oluşturulmaya çalışılmıştır. M. Kemal Atatürk’ün “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir” cümlesi, cumhuriyetin temel telosunu ifade eder. Teknolojik geri kalmışlık, üniversitelerde “Bilim” olarak sosyal bilimler değil; fen bilimlere ağırlık verilmesini doğurmuştur. Oysa felsefe, teoloji ve sosyal bilim nosyonu olmadan pozitif/fizik bilim nosyonu zor gelişir. Bizim klasik dönemde de Batıda da böyle olmuştur. Sami Selçuk’un, 25. 5. 2024 tarihinde Karar gazetesinde yayınladığı “Aydınlanma” adlı makalesinde zikrettiği aşağıdaki olay, aktif felsefi ve teolojik düşüncenin olmadığı medreselerdeki durumu gözler önüne koyar.

“İstanbul’da bulunan François Baron de Tott’un tavsiyesiyle Padişah Üçüncü Mustafa, matematik okulu (riyaziye mektebi) açılmasını buyurur. Okulun başına da Baron de Tott geçecektir. Kimi hendeseciler, geometriyi ve matematiği iyi bildikleri iddiasıyla bu öneriye karşı çıkarlar. Bunun üzerine bütün mühendishane müderrislerinin (profesörler) de katıldıkları bir toplantı yapılır. Baron de Tott, üçgenin açılarının toplamını sorar, onlara. Müderrisler, bahriye subayları, ilkin kendi aralarında tartışmak için, neyi tartışacaklarsa, izin isterler ve daha sonra şu yanıtı verirler: “Üçgenine göre değişir.” Oturumda padişah yoktur, ancak o anda iki hükümet yetkilisi de orada bulunmaktadır. (Baron de Tott, Mémoires sur les turcs et les tartares, Paris, 1784, cilt III, s. 212-215).

Osmanlı medreselerinde “Felsefe” yapmayı geçtik, canlı bir “teolojik” düşüncenin bile olmaması, “Bilimsel” düşünceye (Keşif-icad) geçişi zorlaştırmıştır. Batıda bilim, dinamik bir felsefi ve teolojik düşünme akabinde-rahminde çiçeklenmiştir. Mitolojik-Menkıbevi (Tasavvuf-Tarikat) düşünmenin egemen olduğu Osmanlı toplumu, -medreseye rağmen- “Teolojik Düşünme” aşamasına dahi geçememiştir. Osmanlı coğrafyasında ilk canlı Türkçe “teolojik” düşünme faaliyeti, İçinde Kabala (Ebced-Cifr), Mistisizm ve Eşariliğin sentezlendiği Said-i Kürdi’nin “Risale-i Nur” külliyatıdır. Türkiye’de –Fetö dâhil- bir sürü dini cemaat, bundan çıkmıştır.

Bu akut/kısır geçmişe rağmen, Türkiye’de üniversiteler nispi olarak gelişme kaydetmiştir. 1950’de Demokrat parti iktidarı başta olmak üzere, 1960 ihtilali, 1972 muhtırası ve 1980 ihtilalinde –YÖK ile- Üniversite boğulmaya çalışılmıştır. “28 Şubat Süreci”ndeki askeri-ideolojik zevzeklik, daha sonra muhafazakâr cenahtaki içerlemeyi ve onun –üniversiteyi de etkileyecek- semptomlarını hazırlamıştır.

İki binler sonrasında Ak Parti iktidarı döneminde hem özel hem de devlet üniversitelerinin sayısı artırılmıştır. Ancak bu kadrolarda “Üniversite” ve “Bilim” kavramları, “Pozitivizm” ve “Devrim” kavramlarının gölgesinde “İlm”in ve “İslam”ın karşıtı bir “güvensizlik” ve buna eşlik eden bir de “hayranlık” imgesine sahiptir. “Prof”luk ünvanı, muhafazakârlarda mit düzeyindendir. Bu unvan, mesleğini icra etmek için değil; siyasete ve bürokrasiye atlamak için “aparat” olarak kullanılır. Klasik dönemdeki bilim adamları ve onların keşif ve icatları ile –iflas etmiş bakkalın veresiye defteri ile övündüğü gibi- övünülür; ancak, “iflas etme”nin üzerine düşünülmez. Cumhuriyetin erken dönemindeki Lise eğitim seviyesinin, bugünkü üniversitelerde olmadığı müsellemdir. Bugün siyasetçiler, bürokratlar ve zenginler, çocuklarını Türkiye’de değil; yurt dışında okutmaktadırlar.

Bu süreçte bir taraftan üniversiteler, Rektör atamaları ve kadrolaşma ile “ele geçirilmeye” çalışılan ” Kale”ler olarak görülürken; diğer taraftan da, büyük üniversiteler bölünmeye ve yeni üniversiteler açılmaya devam edildi. Bu faaliyetleri motive eden üç temel neden vardı: 1- AVM ve TOKİ… motivasyonunda olduğu gibi inşaat rantı. 2- Seçmenlere/şehire öğrenci/müşteri temini. 3- Partililere kadro ve istihdam sağlamak. Kalıbımı basarım ki, bu sürece “ilm”in “İ”si ve “Bilim” in “B”si de hakkıyla eşlik etmemiştir. İlahiyat fakültelerinin sayısının –İmam Hatip liseleri ile birlikte- artırılmasındaki temel motivasyonu, muhafazakâr “seçmen”lerin sayısını artırmaktır. Doğal olarak sayı çoğaltılırken (Enflasyon), kalite de, gerilemeye başlamıştır. İstanbul’da çok katlı oto-parktan bozma, otoban üzerinde… özel-vakıf üniversiteleri açıldı. Buralar, birer “ticarethane” mantığı ile işletilmektedir.

Erzurum’da Atatürk Üniversitesinde bir fakülteye araştırma görevlisi alımı ile ilgili bir olay anlatılmaktadır. Sınavlarda en yüksek puanı aldığı halde; aday, mülakatta elenmektedir. Bir arkadaşı ona Üniversitede “Nurcu” bir fraksiyon olan “Kırkıncı Hoca”nın egemen olduğunu; eğer görev almak istiyorsa, onlarla irtibata geçmesi gerektiğini tavsiye ediyor. Delikanlı da, bu tavsiyeye uyarak sonunda mülakatta kazanıyor. Sonra da şu cümleyi sarf ediyor: “Şimdiye kadar, “birinci” oluyordum; fakat kazanamıyordum; ne zamanki “Kırkıncı” oldum, kazandım.” Bu cümle, her şeyi özetliyor. Oysa Akademi, bilimsel merak ve liyakat üzerine kurulması gereken bir kurumdur; ahbap-çavuş ilişkisi üzerine değil. “Biz, sayıyı artırdık; siz de kaliteyi artırın” demek, ironiktir; zira çok para basarak (enflasyon), paranın değeri korunamaz.

Fetullah Gülen’in “Hizmet Hareketi” ile işbirliği yaptıkları dönemlerde YÖK’ün başına atadıkları “Ali Demir”in döneminde Türkiye’nin yüz akı olan “Üniversite Seçme Sınavı” nın ne hale getirildiğini hepimiz biliyoruz (soru çalmalar). YÖK’ü kaldırmayı vadeden Ak Partinin, iktidar olduktan sonra bundan vazgeçmesi, ibretamizdir. Rektör seçimlerinin fakültelerden alınıp, Cumhurbaşkanlığının yetkisinde genellikle belli-başlı Tarikat ve Cemaatlere verilmesi, üniversiteye hangi gözle bakıldığının bir işaretidir. Oysa demokratik bir hukuk devletinde Üniversite, Din ve Hukuk kurumları, siyasal erke değil; sadece devlete bağlıdır. Buraları vicdanı hür, irfanı hür, liyakatli ve öz(ü)-gür insanlar deruhte edebilir. İkiye bölünen bir Üniversiteye bir mistiğin adının verilmesi (Hacı Bayram Veli) örneği, bilime mistik gözle bakıldığının kanıtıdır.

Bu dönemde meslek eğitimi, büyük ölçüde ıskalanarak, üniversite eğitiminin pompalanması, sonuç olarak işsizliğin ertelenmesi ve ciddi düzeyde –sektörüne göre- istihdam açığı ve fazlası sorununu doğurmuştur. Uzun süre atanmayı bekleyip; sonra da yurt dışına gitmeyi veya intiharı tercih eden gençlerimizin sayısı, herkesçe malumdur.

Sayı artınca, içerik de kaybolunca, bari para kazanalım diye, yurt dışından (ağırlıklı olarak Afrika) öğrenci alımına başlandı. Son Karabük Üniversitesindeki skandal olaydan sonra, bu öğrenci alımlarının hangi kriterlere göre belirlendiği hakkında ortalıkta ciddi dedikodular dolaşmaktadır.

Üniversitelerin kalitesini ölçen Uluslararası “QS” indeksinde Türk üniversitelerinin derecelerinin/sıralamasının sürekli düşüşte olduğu bilinmektedir. 2024 ölçümlerinde ilk 500 üniversiteye Türkiye’den sadece üç; ilk 1000 üniversite arasına da sadece 10 üniversite girebilmiştir. (https://universityguru.com.te).

SONUÇ

Kavram ve kurum yaratamayan toplumlar, ödünç aldıkları kavram ve kurumların içeriğini boşaltarak kendilerine benzetirler. Birbirine “İcat çıkarma!” direktifi veren; “Doğru söyleyeni, dokuz köyden kovan”; düşünmeye “kara” çalan (“kara kara düşünme!”) bir toplumuz. Eski âlimler: “İlim, iğne ile kuyu kazmaya benzer; sen ona kendini tümü ile vermedikçe; o, sana hiçbir şey vermez” derlerdi. Klasik dönemimizdeki “İlmî” ve modern Batıdaki “Bilimsel” keşif ve teknolojik icatların tarihi, bunu doğruluyor. “Hayrete düşme” olmadan teemmüli düşünme; “Merak etme” olmadan da bilimsel keşif ve icat çıkarılmaz. Biyolojik değil; kültürel genetiğimizde uzun süreden beri ne “Hayret”, ne de “Merak” yeterli olmayınca; “Üniversite” olayı, ülkemizde böyle oynanıyor.

EHL-İ SÜNNETİN KUR’ÂN/VAHİY ALGISI Saadettin Merdin/29 Eylül 2021

Fahreddin er-Râzî istese Fatiha suresinden on bin konu için hüküm çıkarabilir. (istinbatta bulunabilir)

Ehl-i sünnete göre “Allah kelâmı” demek Arapça harflerle telaffuz edilen, kulak ile işitilen, belli bir desibele sahip, söz/konuşmadır.

Kur’an Kadir gecesinde dünya semasına (Beytü’l-izze’ye) bir defada tenzil/indirilmiş, oradan da yeryüzüne peyderpey 23 sene de inzal/ikram edilmiştir.

Onlara göre Cebrâil Levh-i Mahfuz’dan Kur’ân’ı ezberleyerek almış ve onu daha sonra Peygambere getirmiştir.

Üstelik Allah vahyi Cebrâil’e Arapça vermiş, o da vahyi peygambere bunu Arapça olarak getirmişti. Çünkü semanın dili Arapçaydı.

Cebrâil Peygambere ashaptan Dihye veya tanınmayan güzel bir bedevî suretinde gelip, bir öğretmen gibi Kur’an’ı ona talim etmiştir. Vahiy, hem lafız hem de mana olarak Arapça motomot peygambere Cebrail tarafından tebliğ edilmiştir. Ramazan ayında diz dize oturup beraber mukabele okumuşlardır.

Hatta sünnî dogmaya göre sadece elimizdeki Kur’ân değil, onun yedi farklı kıraati de vahiy ile sabittir. Bu kıraatlerden herhangi birini inkâr etmek de küfürdür.

Allah, Âdeme eşyanın isimlerini Arapça olarak öğretmiştir. Göğün/cennetin dili Arapça’dır. 

Ehl-i sünnete göre dil, bir insan icadı olmayıp insana verilmiş ilahi bir armağandır. [2/31]

Bu yüzden Allah kelamının mahlûk olduğunu söyleyenleri tekfir etmekten çekinmemişlerdir.

Kur’ân’ın tarihselliği fikrini ilk destekleyenler aynı zamanda sünnî engizisyonun da ilk kurbanları olmuştur.

Kur’ân’ın mahlûk/yaratılmış olduğunu savunan Ca‘d b. Dirhem bir kurban bayramında camide koç gibi boğazlanmıştır.

Kur’ân kıssalarının tarihi gerçekliğini inkar etmek bunlara göre küfürdür.

-----------

OYSA İŞİN GERÇEĞİ NE?

* Kur’ân bir edebi metindir. Arapları teslim-i silaha zorlayan onun fesahatı ve belâgatı olmuştur. Yoksa 19 mucizesi ya da Big-Bang’ı önceden haber vermesi 😊 değil.

• Elçiler gönderildikleri toplumun tedâvülde olan dilini kullanırlar. Haliyle mitolojik bir evren tasavvuruna sahip olan bu toplumun dilinde de doğal olarak hâkim renk mitolojik düşünce olacaktır.

• İman; bir kültür üzerinde şekillenir, özümsenir ve yaşanır. İlahi mesaj bir tarih ve kültür içerisinde deneyimlenir. Dolayısıyla ilahi mesaj miladi yedinci yüzyıl Arap kültürü içerisinde formüle edilmiştir.

• Şâtıbî’ye göre, vahyin ilk muhatapları ümmi olduğundan, vahiy onların anlayabilecekleri bir hitap düzeyinde inmiştir.

Şâtıbî, şeriatın ümmiliği ilkesinden hareketle, Kur’ân’da her şeyin bulunduğu görüşüne karşı çıkar ve şöyle der: Birçok insan, Kur’ân’a yönelik yaklaşımlarında sınırı aşmış ve ona öncekilerin ve sonrakilerin bütün ilimlerini yüklemişlerdir. İlk muhataplar ümmi olmaları hasebiyle Kur’ân bilimsel hakikatler içermez. Onu anlamak için hassaten Araplara nispet edilen ilimlerle yetinmek gerekir. Kur’ân, yedinci asırda yaşamış muhataplarının seviyesini esas alır. Kur’ân, nüzûl döneminde nasıl anlaşılmışsa, daha sonra da öyle anlaşılmalıdır. Şâtıbî’nin ifadesiyle Kur’ân Arabî, şeriat ümmîdir.

• Arabîlik her şeyden önce Kur’ân’daki dil dizgesinin ilk hitap çevresindeki Arap toplumunun kültür ve zihin kodlarına uygun olması demektir. Ümmîlik ise Kur’ân’daki dinî-ahlakî mesajların üst bir dille değil, kitabî bilgiden ziyade şifahî kültürdeki kıssa ve menkıbe edebiyatından beslenen bir toplumun idrak seviyesine uygun biçimde formüle edilmiş olmasını gerektirir.

• Kur’ân, Arapların veya diğer muhataplarının (ehl-i kitab) bilmediği kıssaları anlatmaz.

Kur’ân kıssalarının illa bir tarihi gerçekliği/ yaşanmışlığının olması gerekmez. Kur'an Arapların (ama doğru ama yanlış) bildiği kıssaları/efsaneleri hisse/öğüt vermek için anlatır. Kur’an bir  hatırlatma (zikra/tezkire) dır. Bilinen şeyler hatırlatılır. Bilinmeyenler ise öğretilir.

• Deyim yerindeyse Kur’ân bir üst dil kullanmak yerine muhataplarının seviyelerine uygun, onların değerlerini esas alan –ki bu diyalog kurabilmenin asgari şartıdır- bir dil kullanmayı tercih etmiştir. Meselâ; onların kullandığı ay takvimini esas alır, onların ölçü birimlerini kullanır. Kur’ân “akleden [22/46]; düşünen [47/24]; marazlı kalplerden [2/10] bahseder. Oysa kalp adı üzerinde “kanı kalbeden/bedende dolaştıran” bir kas yumağıdır. Yani biyolojik olarak kalbin düşünme, akıl yürütme gibi bir fonksiyonu yoktur. Kur’ân bilimsel gerçeği değil, toplumsal kabulü esas almıştır. Zerkeşî  el-Burhan’da “İşin gerçeğine göre değil muhatabın algı ve anlayışına uygun tarzda hitap” şeklinde ilginç bir başlık açmış ve buna dair örnekler vermiştir.

• Kur’ân’ın gönderildiği toplum yarı animist bir toplumdu. Bu toplumun anlayışı vahyin diline de yansımış ve “Allah korkusundan yuvarlanan taşlar [2/74], yürüyen dağlar [27/88], tesbih eden yerler ve gökler [17/44]” gibi animist bir toplumun tabiat tasavvurunu ima eden “canlı bir evren” tasviri yapılmıştır.

Yine Arap mütearifesinde sağ uğurlu, sol uğursuzdur. Bu anlayış ashâbu’l-yemîn ve ashâbu’l-şimâl  [56/90-1] şeklinde âyetlere de yansır. Kur’ân’da “tâir/kuş” kelimesi şans, uğur, kader anlamında kullanılmıştır. [7/131, 17/13, 27/47, 36/19] Çünkü câhiliye Arapları kuş uçurarak geleceği tahmin etmeye çalışıyorlardı. Vahiy onların -ama doğru, ama yanlış- kabulleri, efsaneleri üzerinden mesajını iletmektedir. “Sizin kuşunuz (uğurunuz veya uğursuzluğunuz) sizin yanınızdadır.” [36/19] İslâm şansı, uğur ve uğursuzluğu kaldırmaya çalışırken bile falcıların terminolojisini kullanmaktadır. 

• Hicaz Arapları derin düşünceden yoksun bir toplumdur. Fizik ötesine hemen hemen hiç yer vermeyen bir akıl yapıları vardır. Soyut olaylar ve psikolojik olgularla ilgili pek çok Sami/Arapça kelime, duyularla algılanan maddi fiillere dayanır. "Kibir" başı dik ve boyu uzun olmaktan;" Af" yok etmek ve silmekten; "Münafık" farenin deliğine kaçmasından; "Akıl"; deveyi bağlamak “ikâl” fiilinden  türetilmiştir. Onların nazarında manevî şeylerin kıymeti yoktur.  Araplar eşyaya elde edeceği menfaate göre fiyat biçerdi. Bu yüzden Arapçada soyut kelimeler son derece az olup somut varlıklarla ilgili kelimeler neredeyse sayısızdır. Meselâ bedeviler deveye binlerce (5744 kadar) ad takmışlardır.

• Kur’ân’ın Arapça nâzil olması demek; Kur’ân vahyinin miladi yedinci yüzyıldaki Arap toplumunun eşyayı algılayış ve kavrayış tarzına uygun biçimde formüle edilmesi demektir. Her bir dil belli bir toplum içinde kendine özgü bir kültür ve medeniyet muhitinde biçimlenir. Bu yüzden her bir dil o toplumun evren tasavvurunu, dünya görüşünü, hayat tarzını, âdet ve geleneğini yansıtır. Maalesef Kur’ân’ın Arapça olması böyle anlaşılmamış da Arapça’nın semanın, cennetin dili olduğu, bu yüzden Arapların diğer uluslara karşı bir rüçhaniyeti varmış gibi anlaşılmıştır.

• Ehl-i sünnete göre Allah eşyanın isimlerini Âdem’e (Arapça) öğretmiştir. [2/31] Varlıkların isimlerini Allah vermiştir.

Hatta Kurtubî bu âyete istinaden, Âdem’in bugün insanların konuştuğu tüm dilleri ilk konuşan kişi olduğunu söyler. Bu zihniyete göre dil kıyasî/aklî değil, sem’îdir, tevkîfîdir.

Oysa eşyayı tanımlayan yani eşyaya isim koyan beşerdir. Vahiy, beşerin üretip, bir anlam yüklediği kavramları kullanır. Bu yönüyle vahyin dili, bedevîlerin (Arap aklının) şekillendirdiği ve bedevinin dünya görüşünü ihtiva eden Arapça’dır. 

 Kur’an’da bazı garib/yabancı, ‘acemî kelimelerin bulunması (Garîbü’l-Kur’ân) Nebi’nin dil dağarcığı ile de alakalı olmalıdır. Süyûtî, Kur’ân’da elli kadar Arap lehçesinden başka Farsça, Rumca, Habeşçe, Berberîce, Süryânîce, İbrânîce ve Kıptîce olmak üzere birçok dilden kelimeler bulunduğunu göstermiştir.

Hz. Muhammed; tüccar-kervancı bir ailenin çocuğudur. O Arap yarımadasının dâhilinde olduğu kadar haricinde de birçok bölgeyi ziyaret etmiştir. Kuran’da onlarca Habeşçe kelime olmasının bir nedeni de “Annemden sonraki annem” dediği dadısı Ümmü Eymen ve müezzini Bilal'in  Habeşli olmasıyla bağlantılı olmalıdır. Yine Kur’ân’da bulunan ticaret ile ilgili kelimelerin bu kadar yoğun olması ilk muhataplarının ticaretle iştigal etmesi ve yine kendisinin de uluslararası bir tüccar olmasıyla alakalıdır.

* Hz. Peygamber 23 sene boyunca herhangi bir dilde olmayan (bî huruf u lafz u savt) ilahî mesajı, yani insan doğasını, insanı çevreleyen reel şartları, evreni, tabiatı, olgu ve olayları okuyup, tefsir etmiştir. Beşerî bir dil’le, söz’le, harf’le ve ses’le alakası olmayan bu kevnî ‘âyet’lerin kutsal kitap âyetine dönüşmesinde onun yüksek şahsiyetinin [68/4], kabiliyetinin /dehâsının, fetanetinin, efsahu’l-‘Arab olmasının da katkısı vardır.

*  Kur’ân derin bir şekilde Nebi’nin iç kişiliğiyle/ psikolojisiyle, yaşadığı ortam ve olaylarla da bağlantılıdır. Özetle çağdaş birçok âlim vahyin semavî yönünden ziyade, Nebi’nin selim fıtratını, irfanını öne çıkarmakta; onun ümniyesinin/ülküsünün [22/52] de göz ardı edilmemesi gerektiğini düşünmektedirler.

* Aslında Kur’ân Hz. Muhammed’in hayatı etrafında geçen olayları anlatır. İlk nâzil olan “Oku” son inen âyeti de “Ey Muhammed! Allah’tan bağışlanma iste!” [110/3] kabul edersek, Kur’ân’ın içeriği büyük ölçüde onun hayatının tahkiye edilmesinden biyografi) ibarettir.

 Dinin temel esasları, kuralları sünnet (Peygamber ve ilk kurucu neslin dini pratiği) tarafından önceden belirlenmiş, vahiy ise bunları ya te’yit/tasdik (onaylamak), ya da bazı düzeltmeler/tashih için sonradan gelmiştir.

* Kur’ân; Nebi’nin dilinden sâdır olan şifahî bir hitap olması hasebiyle ilk muhataplar onu peygamber ve onun rehberliğinden bağımsız algılamamışlardır. O; Peygamber ve ilk neslin yaşadığı tecrübelerin yazılı anlatımıdır. Kurucu ümmetin “yaşayan sünneti” önden gitmiş, Kur’ân ise daha çok bir tasdik edici ya da tashih edici olarak arkadan gelmiştir.

* İslam’ın vahyi izah ediş tarzı da muhataplarının algıları ve kabulleri üzerindendir. Muhatapları olan Arap toplumu cin ve şeytanların kâhin ve şairlere gayptan ilham/haber getirdiğine inanıyorlardı. İşte bu verili durumdan hareketle, insanların cin ve şeytanlarla diyalog kurabildiği kabulünü me’haz alarak vahiy fenomenini izah etmiştir. Sizin şairleriniz ve kâhinleriniz cinlerden, şeytanlardan nasıl ilham aldığına inanıyorsanız, Hz. Muhammed’e gelen de bir tür cin olan melektir. O melek/Rûh ise şeytanlar gibi habis olmayıp, mutahhardır.

Ne var ki söz konusu bu izah bütünüyle mahallidir, tarihseldir, arkaiktir.  Beyni, nöro-fizyolojiyi, modern bilimin verilerini dışlayan bu naif izahta ne Hz. Muhammed’in psikolojisi, ne şahsi idealleri, yetenekleri ne de yetiştiği sosyo-kültürel çevre söz konusudur. Vahyin niteliğine dair yapılan tüm izahlar o çağın dünya görüşü, akıl yapısı ve epistemolojik çerçeveyle sınırlıdır.