Ali Babacan: Türkiye, bu kadar ezik bir ülke değil ya! İsmail Saymaz/26 Eylül 2025

DEVA Partisi’nin lideri ve eski Dışişleri Bakanı Ali Babacan ile aylar sonra bir yemekte buluştuk.

Aynı saatlerde Erdoğan, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu için geldiği ABD’de, Trump ile yaptıkları görüşmeden önce basının karşısına çıkmıştı.

Babacan, iktidar medyasının, Trump’ın Erdoğan’a sandalye tutmasına odaklanmasını “Türkiye, bu kadar ezik bir ülke değil ya!” diye eleştiriyor.

Trump’ın Erdoğan’ın yanında “Brunson’u istedim, verdi” sözleri için “Yargının ne kadar iktidarın baskısı altında hareket etmek zorunda kaldığını görüyoruz. Dünya basını önünde ilan edilmiş oldu” sözleriyle eleştiriyor.

Babacan, Türkiye’yi de içine alarak, “Trump’la görüşmek için yalvarıyorlar” diyen ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya cevap vermesi gerekirken sustuğunu belirtiyor.

ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack’ın “Erdoğan’a istediği meşruiyeti veriyoruz” sözleri için şöyle diyor:

“Bu kadar baskıyı oluşturarak sürdürülebilen bir iktidarın siyasi meşruiyet sorunu var demektir. Rakiplere hayat hakkının tanınmadığı bir ülkede siyasi meşruiyet sorgulanır. Özgür bir ortamda seçim olsa iktidar olabilir misin, olamaz mısın? Meşruiyet meselesinin özünde bu var. Türkiye'de yargıya aşırı müdahale hukukla ilgili kararların meşruiyetini de sorgulatıyor. Onu dünya görüyor zaten.”

İşte, Ali Babacan’la söyleşimiz:

Erdoğan’ın ABD seyahati bir soğuk duşla başladı. ABD Dışişleri Bakanlığı Marco Rubio, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ülkelerin Trump’la görüşmek için adeta yalvardığını söyledi. Ne düşünüyorsunuz?

Bu gerçekten hadsizlik. Dışişleri, diplomasi ve nezaket demek. BM Genel Kurulu toplantıları yılda bir yapılıyor. Bir ev sahibi, 200'e yakın ülke var. Başbakanlar ve cumhurbaşkanları ev sahibiyle görüşmek istiyor. Gayet doğal. BM, ABD hudutlarında diye kendilerine anlam çıkartmaları hadsizlik.

Ancak Türkiye, cevap vermedi.

Usul şöyledir: Dışişleri Bakanı çıkar, ağzının payını verir ya da “Böyle bir şey doğru değil” der.

Bizimkiler sessiz kalmayı tercih ettiler.

Sessiz kalıyor, çünkü bir sürü gündem var, konuşmaları lazım.

İki tarafta da otokrat liderler olunca, işin magazin kısmı ön plana çıkıyor. O ne dedi, şu şurada bekledi, masanın şurasına oturdu, koltuğunu tuttu… İktidar medyasına baktığımda üzülüyorum. Türkiye Cumhuriyeti, bu kadar ezik bir ülke değil ya! Trump'ın bizim Cumhurbaşkanını bilmem nereye oturtması onun değerini düşürmez de. Neyse odur değeri. Buralardan güç ya da ABD Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack'ın ifadesiyle meşruiyet devşirmek iktidar basını adına da üzücü.

Bir kahramanlık destanı yazıyorlar.

Bu kahramanlık Trump üzerinden olmamalı. Eziklik içerisinde, “Görüyor musun, Trump bize önem verdi” deyip ön plana çıkartmak, oturma düzenini bu kadar mesele etmek şey değil. Trump’ı başka bir yere oturtsaydı Cumhurbaşkanı’nın değeri mi düşecekti?

ABD Dışişleri Bakanı'na cevap verilmeli miydi?

Kesinlikle. Bizim Cumhurbaşkanı da Amerikan Fox TV'de bir görüşme öncesi söylenmemesi gereken, gereksiz şeyler söylemiş. Sonradan düzeltmeye çalışmışlar. Prompter olmayınca basınla karşılıklı mülakatlara antrenmanlı değil. O reflekslerini kaybediyor. Mesela durup dururken patrikhaneden ve Halkbank'tan bahsetti. Bu da yanlış.

Neden?

Bunlar hassas konular. Karşılıklı görüşülür, “Açıklama yapalım mı, yapmayalım mı?" diye ortak karar verilir. Trump, patrikhane ile ilgili bir şey talep etmedi ki. O talep etmeden Cumhurbaşkanı, patrikhane konusunu açıyor. Demek ki bir şeyler vermeye hazırlanıyor.

Play Video

Cumhurbaşkanı açmasa patrikhane konusunu bilmeyecek.

Halkbank'ı da bilmiyorduk. Normalde ne yapıyor? Basın karşısında notlardan okuyor. Spontane kimse soru sormuyor ki. Bu reflekslerle antrenmanda olması lazım bir cumhurbaşkanının.

Trump, basın karşısında şöyle dedi: “Erdoğan’dan Brunson'ı istedim, gönderdi.” Türkiye'den telefonla adam aldığını dünyanın gözü önünde ve Erdoğan'ın yanında itiraf etmesi Türk yargısı ve biz Türk vatandaşları için incitici değil mi?

Malumun ilanı, maalesef. Yargının ne kadar iktidarın baskısı altında hareket etmek zorunda kaldığını görüyoruz. Dünya basını önünde ilan edilmiş oldu. Türkiye'de aslında yargı bağımsız değil, Cumhurbaşkanının talimatıyla insanlar tutuklanabiliyor ya da serbest bırakılabiliyor.

Bunun ilanı oldu.

Ama Erdoğan’ın bununla ilgili bir şikayeti yoktu yüz ifadesine bakarsanız.

Memnundu.

Tabii. Ben çok güçlüyüm, görüyor musun adamı içeri de atarım, çıkarırım da memnuniyetini gördüm. Şikayetçi değildi bu durumdan.

Trump, Erdoğan’ı işaret ederek, “Hileli seçimleri iyi bilir” dedi. Ne ima etmiş olabilir?

Bizim arkadaşlar hızlı bir şekilde medyayı taradı. Bizim ekibin anladığı, Amerikan seçimlerine dönük bu ifade. Türkiye seçimlerini kastetmiş değil. Trump, laf çarpacak olsa “Sizde de bu işler böyle kardeşim” dese farklı bir yüz ifadesiyle yapar.

Görüşmenin Türkiye açısından olumlu sonuçları ne?

Beyaz Saray ziyaretinde ne olduğunu bilmediğimiz konular var. Mesela, patrikhane ve Halkbank ile ilgili ne oldu, bilmiyoruz. Gazze ile ilgili Trump, 21 maddelik öneride bulundu. Detayları sızmış değil. Trump’a Erdoğan’nda sonra basınla yaptığı ikinci toplantıda “Türkiye'ye F-35 verecek misiniz?” diye soruyorlar. “Olabilir ama Türkiye'nin de bir şey yapması lazım” diyor.

Ne?

Onu söylemiyor. Demek ki “Şunu yaparsan F-35 veririm" dedi. Ama ne olduğunu bilmiyoruz. F-16'larla ilgili konuyu hiç bilmiyoruz. Bildiğimiz neler var? Türkiye ile Amerika arasında LNG (sıvılaştırılmış doğalgaz) anlaşması yapıldı. ABD’de doğalgaz bol ve ucuz. Onu sıkıştır, gemiye yükle, Türkiye'ye getir, mantıklı olabilir. Rusya'ya bağımlılığı azaltıyor. Önemli bir sonuç. Türkiye, enerji tedarikini çeşitlendirmiş olacak. Sivil nükleer enerji iş birliği protokolü imzalandı. Bu da önemli, çünkü Türkiye'nin nükleer enerjiyi sadece Rusya’yla götürmesi riskli. Türkiye ikinci nükleer santralini Rusya'da değil, bir başka ülkeyle yaparsa bu faydalıdır.

Erdoğan’ın BM’deki Gazze ve Filistin hakkındaki konuşması övgü aldı. Siz nasıl bakıyorsunuz?

Türkiye'ye yansıtılan o. Fakat fiiliyatta Gazze ve Filistin konusunda Türkiye, pek çok ülkenin gerisinde. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde “Burada soykırım olabilir” diye ilk davayı açan Güney Afrika Cumhuriyeti. Güney Amerika'dan ülkeler katıldı davaya. Türkiye'nin katılması yedi ay sonra. Malezya, “İsrail'e mal taşıyan gemiler limanıma uğrayamaz” diye ta uzaklardan ticaret engeli koymaya çalıştı. Türkiye, ticarete tam gaz devam etti. “Ticareti kestik" dediler, kesilmediği ortaya çıktı. Dediler ki, “Özel sektör yapıyor.” Özel sektörün iznini veren de devlet. Sonuçta ortaya çıktı ki İsrail’in en çok ithalat yaptığı ülkeler sırasında Türkiye, beşinci sırada. Harıl harıl mal gitmiş. Mesele İsrail olunca laf çok ama icraat yok. Mesele Amerika olunca laf da yok, icraat da yok. Netanyahu, soykırım yapıyor. (ABD) O desteği vermese bu kadar ileri gidemezler. Sen ona (Trump’a) hala dostum diyorsun. Bu doğru değil. Türkiye'nin itibarını aşağılara çeken ve sözünün gücünü azaltan ifadeler.

ABD Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack'ın “Erdoğan'a ihtiyacı olan meşruiyeti veriyoruz” sözü ne anlama geliyor?

İki başlıkta özetlemek lazım. Bir, “Meşruiyete ihtiyacı var” diyor. Bu kadar baskıyı oluşturarak sürdürülebilen bir iktidarın siyasi meşruiyet sorunu var demektir. İki, “Biz veriyoruz meşruiyeti” diyor. O da ciddi sorun.

Nasıl veriyorlar?

Görüşerek, toplantı yaparak, yan yana fotoğraf vererek.

Ne karşılığında yapıyorlar?

İşte, bu güzel soru. Tam bilemiyoruz. Mesela, Trump'ın Gazze ile ilgili 21 maddelik bir çözüm planını masada ortaya koyduğuyla ilgili bilgiler var. 21 madde basına sızmadı. Orada neler var, bilemiyoruz. Türkiye'nin F-16 filosunu yenilemeye ihtiyaç var. F-35 projesinden Türkiye dışlanmış durumda. Milli uçağımız var ama motor ihtiyacıyla alakalı görüşmelerin devam ettiğini anlıyoruz.

İktidar ne oldu da ABD açısından meşruiyetini kaybetti?

Dışarıdan bakıldığında şöyle bir tablo var: İktidar kendisine rakip kim varsa etkisizleştiriyor. Siyasi parti de olabilir, medya da sivil toplum da, kim varsa. Fikir özgürlüğünün olduğu ülkede partiler arasında adil rekabet vardır. O adil rekabetle seçilir, ülkeyi yönetirsiniz. Rakiplere hayat hakkının tanınmadığı, olumsuz konuşanların susturulduğu bir ülkede siyasi meşruiyet sorgulanır. Gerçekten özgür bir ortamda seçim olsa iktidar olabilir misin, olamaz mısın? Meşruiyet meselesinin özünde bu var. Bir de Türkiye'de yargıya aşırı müdahale hukukla ilgili kararların meşruiyetini de sorgulatıyor. Pek çok karar hükümet lehine çıkıyor ama normal şartlarda öyle olmayabilir. Bağımsız ve tarafsız bir yargı olsa farklı kararlar olabilir. Onu dünya görüyor zaten.

Otokrasi eğilimi arttıkça siyasi meşruiyet düşeceği için meşruiyet zeminine taşlar döşemek lazım. Amerikan yönetimi böyle okumuş ki, “Meşruiyete ihtiyacı var, biz sağlayalım” demiş.

Demokrasinin böylesine örselendiği, hukuk devletinin yerle bir edildiği bu ülkenin vatandaşı olmak beni çok üzüyor. İçim acıyor. Bu ülke bunu hak etmiyor. Gençler çok daha demokratik, çok daha özgür bir ülkede yaşamayı hak ediyor.

Çok partili siyaset tarihimiz oldukça eski. Sovyetler Birliği'nden kopup da bir anda bağımsız olmuş pek çok ülke var. Onlar gibi değiliz ki. Az çok seçimlerin şeffaf, adil olduğuyla ilgili sandığa bir güven oluşmuş Türkiye'de. Bu geçmişi hiç yaşamamış gibi birden Orta Asya ya da Kafkaslar’daki ülkelerle bizim benzerliğimiz ciddi bir demokratik gerileme. Bu alanlarda ilerlememiz gerekir diye mücadele ederken, Türkiye'nin gözümüzün önünde geriye geriye gitmesi çok üzüyor tabii.

Ha üzüyor ama bizim vah vah demek lüksümüz de yok. Demokrasiye sahip çıkanların iktidar sahipleri kadar cesur olması gerekiyor. Aksi hâlde yazık olur ülkeye. İlk defa bir nesil kendinden sonraki neslin hem özgürlükler hem de refahta daha kötü bir Türkiye'de yaşayacağından korkuyor. “Çocuklarımızın Türkiyesi daha baskıcı ve daha fakir olacak” diye korkuyor insanlar. Bu korku ilk defa yaşanıyor. Türkiye'deki kötüye gidişlerin herkes geçici olduğuna inanır. Askeri darbe bile olsa 2-3 sene sonra normale döner dersin. Darbeciler gelir, rezil olur, giderler ama şu an yaşadığımız öyle değil. Uzun süreli ve sürekli kötüye gidiş. Ne zamane nasıl düzelecek ile ilgili bir sürü işaret var. Hükümet bu işin toparlanmasıyla ilgili ne kadar yol varsa tıkıyor. Türkiye'nin çıkış yollarını tıkıyor. Farklı bir dönem. Bunun farkında olmak lazım.

Ekrem İmamoğlu Davası'nı ve CHP’ye yönelik operasyonları meşruiyet krizinin nedenleri arasında görüyor musunuz?

Eğer Ekrem İmamoğlu, “Cumhurbaşkanı adayıyım” demeseydi diploması iptal edilir miydi?

Sizce?

Edilmezdi. Kimsenin aklına gelmezdi bakmak. “Bize ne” derlerdi. Bu durumda belki 10 binlerce insan var. Geçen ortaya çıktı, e-imza sahtekârlığı.

İmamoğlu’na yönelik yolsuzluk iddialarının detaylarını, hangisi doğrudur, hangisi değildir, bilemiyorum. Dışarıdan bakıp anlamak zor. Davaların esasına değil, usulüne baktığımız zaman, usulen tamamen bir siyasi operasyon olduğunu görüyorum.

Akşam saat 6’da diploması iptal edildi, ertesi sabah 6’da gözaltına alındı.

Yolsuzluk iddiası var, diploma var, kurultay var. Bunlar hem eş zamanlı hem de iyi bir koordinasyonla yürüyor. Bu koordinasyonu ancak bir siyasi koordinasyon oluşturur. Çünkü yargı kendi içinde koordine olamaz ki. Dosyalar birleştirilmiyorsa, ayrı mahkemelerde yürüyorsa takvim beraber işliyorsa demek ki bir siyasi koordinasyon var burada.

Ne amaçla?

Siyasi rakipleri teker teker devreden çıkarma; başka ne olabilir ki? Usulen baktığımızda tabi. Ama esas konusu farklı.

Türkiye'deki yolsuzlukların üçte ikisi imarla ilgili meselelerden döner. İmarlı arsayı alır birileri, belediyeden emsal birken üçe çıkarır, korkunç rant oluşur.

Belediyelerle ilgili siyasi etik düzelmeden iktidarda siyasi etik beklememiz çok zor. Çünkü yerelde başlıyor. İmarla ilgili konular pek çok belediye meclisinde oy birliğiyle geçiyor. En temiz başkanı bazen yoldan çıkarabiliyorlar.

Önceki gün Ankara'ya sabah baskını yapıldı.

Mansur Yavaş, önceki belediye başkanlığıyla ilgili 96 dosya hazırladığından bahsediyor değil mi? Bunlara bakılması lazım. Bu da şüphelendiriyor insanı. Vatandaşa “Hükümet siyasi operasyon mu çekiyor” diye sorduğunuzda en az yarısı siyasi operasyon diyecektir. AK Parti'ye oy versin, vermesin… Siyasi operasyon algısı daha yüksek.

CHP’nin kurultay davası hakkında ne düşünüyorsunuz?

CHP İstanbul İl Başkanlığı’na kayyum atanmasına karşı çıktık. Seçim ve itiraz süreci bittikten sonra artık o defter kapanıyor. Başka türlü hiçbir seçimle ilgili itiraz bitmez, istikrar sağlanmaz. Ne ilçe yönetimlerinde istikrar sağlanır, ne genel merkezde; ülke yönetiminde bile sağlanmaz.

Kurultayda şaibe varsa, yanlış yapanlara ceza süreci olur. Eğer iradenin sakatlandığı bir kurultaysa iradenin tekrar tescili sağlanır. Ki, CHP üç kurultay yaptı.

Delegeler şikayetçiyse niye itiraz süresinde şikayet etmediler? Niye sesleri çıkmadı o üç günde? Niye bugün? O süreler bittikten sonra seçim, seçimdir. Bitmiştir.

Mutlak butlan kararının sonuçları çok daha başka olabilir. Geriye dönünce karmakarışık olur. Düşünün, parti hazineden yardım almış, harcamış. Ne yapacaksın? Aday belirlemiş, yok mu sayacaksın? Fiili imkansızlıklar var. Bu kolay değil ki. Yanlışı yapan, hesabını verir. Siyasi partide böyle şeyler olduysa ağır bir bedelinin olması lazım. Partinin kendi sistemi içerisinde bunların temizlenmesi lazım.

‘Terörsüz Türkiye’ sürecinden memnun musunuz? Masaya oturduğunuz günkü beklentiniz karşılandı mı?

Aslında komisyon, ismiyle, görev tanımıyla, sayısıyla ve karar alma şekliyle istediğimiz şekilde oldu. Fakat mesele sadece komisyon değil. Türkiye'nin çok önemli iki sorunu var. İlk sorun nedir? Terör sorunu. Bir de hak ve özgürlüklerle ilgili sorunlar var. Kürt sorunu. Beş yıldır diyoruz ki bu sorunlar iki ayrı hattan yürümeli ve pazarlık konusu hâline getirilmemeli. Önceki çözüm sürecinin en önemli hatası oydu. Vatandaşlarımızın hak ve özgürlükle ilgili hususları terör örgütünün yapıp yapmayacağı işlere bağlayan bir süreç yürümüştü ve yanlıştı.

Bahçeli'nin konuşmasını dinleyince baktık ki, iki ayrı hat yürüyor. Önce örgüt silah bırakacak. Ondan sonra hak ve özgürlüklerle ilgili çalışmalar başlayacak.

Örgütün teslim ve silah bırakma süreci de devam ediyor. Karar alındı ama uygulamada Suriye'den bağımsız değil.

Başta dendi ki Suriye Demokratik Güçleri (SDG) de silah bırakıyor.

SDG'nin hiçbir zaman üzerine almadığını biliyorduk. SDG ile Ahmet Şara arasındaki sekiz maddelik anlaşmanın uygulamasıyla ilgili sıkıntılar var. En önemli maddesi entegrasyon. SDG'nin silahlı birimlerinin Şam’a entegresi. Milli ordu olmazsa olmaz. Bir ülkede iki ordu olmaz. Milli ordudaki yapılanma nasıl olacak? SDG, ayrı kol olarak mı duracak? En büyük çekişme bu. Bizim içerideki süreç dışarıdan bağımsız değil. Suriye'deki süreçle paralellik var. Her ikisinde de hedef yıl sonu, biliyorsunuz. Komisyon da yıl sonu, sekiz maddelik anlaşmanın uygulanması da. Bunlar tesadüf değil.

Dolayısıyla gergin bir ortam var. Umarız ki barışçıl yöntemlerle biter. Ama her an bir küçük kıvılcımda Suriye'yi cehenneme çevirebilir. O bizim süreci etkiler. SDG entegre olmadan sorunumuz bitti denilemez.

Bunları çözdükten sonra komisyonun hak ve özgürlükler gündemine başlaması gerekiyor.

Yıl sonunda sorunun halledilebileceği kanaatinde misiniz?

Takvimden bahsetmek çok zor ama Suriye ile bire bir bağlantılı. Suriye'de sorunsuz bir çözüm olursa Türkiye'de de yıl sonuna kadar çözülür.

Hak ve özgürlükler aşamasına ne zaman geçilecek? Başka bir komisyon eliyle mi olacak?

Yok, bu komisyon devam etmeli. Bu kadar dinleme yaptı. 800 sayfalık tutanak oluşmuş. Yüzde 90’ı haklar ve özgürlüklerle ilgili. Çatışma çözümü bilen kaç kişi var Türkiye'de Allah aşkına?

Ben Dışişleri Bakanlığı yapmış olmasam, Filipinler meselesine girmiş olmasam… Filipinler’de, biliyorsunuz, çözdük meseleyi. Moro’da çok geniş hak ve özgürlük alanı verildi. Adamlar silah bıraktı. İran'ın nükleer programıyla ilgili anlaşma, bugünkü Alman Cumhurbaşkanı Dışişleri Bakanıyken gelip benden rica etmesiyle başladı. Dedi ki, “İranlılar sana güveniyor. Altı ülkeyiz, İran bir tarafta, yürümüyor. Yardımcı olur musun?” O altı ülke hangisi? ABD, Fransa, İngiltere, Almanya, Rusya, Çin. Bizi çağırdılar, yaptık. Tamamen güven ve itibar meselesi. Hani meşruiyet diyor ya, çok taraflı işlerde güven çok kritik.

Benim endişem Dışişleri Bakanlığı gittikçe güvenlik odaklı bir bakanlık hâline geliyor. Ben çok endişe ediyorum. Yeni bakanlık binası yapılıyor. Karargâh diye açıklıyorlar. Bir dakika arkadaşlar. Bu ülkenin silahlı kuvvetleri var, Genelkurmay Başkanlığı var. Dışişleri Bakanlığı'nın binasına karargâh demezsin. Tamamen güvenlik odaklı oluşturursan devlet yapısını, o zaman çözüm sadece güvenlik metotlarıyla aranır. Halbuki Dışişleri Bakanlığı geniş düşünecek. Pek çok istihbarat biriminin başındakiler diplomasi ve Dışişleri Bakanlığı kaynaklı insanlardır. Çünkü daha geniş perspektifle bakıyorlar.

Dışişleri Bakanlığı binaları için karargâh denir mi?

Hiç duymamıştım bugüne kadar.

Dışişleri’nin güvenlik öncelikli hale gelmesinin mahsuru ne?

Çünkü devlet yapısı sorunların sadece güvenlik enstrümanlarıyla çözülebileceğiyle ilgili bir yöne kapılıp gider. Hâlbuki güvenlik enstrümanları sorun çözümüyle ilgili enstrümanlarından bir tanesidir. Diplomasi kapısı her zaman açık olmalıdır.